Στέλιος Κυμπουρόπουλος - Stelios Kympouropoulos
Τελικά αλλάζουμε τις συνθήκες ή αλλάζουμε τους ανθρώπους;
Από τη στιγμή που έμαθα για το αίτημα της θανούσας πλέον
Ισπανίδας Noellia Castillo για υποβοηθούμενο θάνατο, ή αλλιώς ευθανασία) άνοιξε
μέσα μου, για ακόμη μια φορά, το παράθυρο του προβληματισμού.
Διαβάζω στα δημοσιεύματα, τα περισσότερα από τα οποία δίνουν
έναν τόνο θετικής έκβασης –χωρίς ωστόσο
να το επισημαίνουν καθαρά– ότι έγιναν όλες οι απαραίτητες ενέργειες μέχρι να
φτάσει η Noellia στην τελική πράξη. Ναι, ο νόμος υπάρχει για να εξυπηρετεί τους
πολίτες.
Ο ισπανικός νόμος για την ευθανασία απευθύνεται σε πρόσωπα
που υποφέρουν από «σοβαρή και ανίατη ασθένεια» ή από «χρόνια πάθηση που τους
καθιστά ανάπηρους». Η Noellia ήταν τετραπληγική, ύστερα από πτώση κατά τη
διάρκεια απόπειρας αυτοκτονίας. Η τετραπληγία δεν είναι ασθένεια. Είναι
κατάσταση. Και με αυτήν απέκτησε την ταυτότητα της ανάπηρης πολίτου, το οποίο
και πάλι είναι αποτέλεσμα των κοινωνικών συνθηκών.
Γιατί η αναπηρία δεν είναι ασθένεια! Δεν είναι από μόνη της
λόγος ζωής ή θανάτου. Δεν είναι μια «αντικειμενική» συνθήκη που εξηγεί γιατί
κάποιος δεν θέλει να συνεχίσει να ζει. Η αναπηρία είναι το αποτέλεσμα των
κοινωνικών εμποδίων που βάζει η κοινωνία και ο τρόπος που έχει δομηθεί απέναντι
στη διαφορετικότητα, στο πώς λειτουργεί ένα σώμα η ένα μυαλό. Άρα, μήπως τελικά
αποδεχόμαστε πολύ εύκολα ότι μια ζωή με την ταυτότητα της αναπηρίας είναι
λιγότερο βιώσιμη;
Δεν αμφισβητώ ότι η κοπέλα υπέφερε από βαρύ ψυχικό τραύμα,
ούτε αμφισβητώ όσα αναφέρονται για παραμέληση και βιασμό. Και εδώ μιλά και η
ιδιότητά μου ως ψυχίατρος. Το ψυχικό τραύμα δεν είναι μια απλή βιογραφική
λεπτομέρεια. Είναι μια βαθιά πληγή που μπορεί να επηρεάζει τη σχέση του
ανθρώπου με τον εαυτό του, με το σώμα του, με την ελπίδα, με την ίδια τη ζωή.
Γι’ αυτό και αναρωτιέμαι: οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας τι έκαναν όλα αυτά τα
χρόνια; Τι θεραπευτική διαδρομή υπήρξε; Τι στήριξη δόθηκε; Πόσο συστηματικά
αντιμετωπίστηκε η απόγνωση, η πιθανή αυτοκτονικότητα, η ψυχική εξάντληση;
Γιατί, ως ψυχίατρος, ξέρω ότι δεν μπορείς να βλέπεις μια επιθυμία θανάτου χωρίς
να σκύβεις πρώτα με όλη τη σοβαρότητα πάνω στον ψυχικό πόνο που τη γεννά.
Τελικά γιατί αποφάσισε να πεθάνει η Noellia; Μήπως είμαστε
λίγοι ως κοινωνία; Μήπως δεν θέλουμε πραγματικά να μειώσουμε τη συνθήκη της
αναπηρίας; Μήπως ακόμη και σήμερα δεν ξέρουμε πώς να διαχειριστούμε ουσιαστικά
ένα βαρύ ψυχικό τραύμα; Γιατί αν πειστούμε ότι πέθανε επειδή ήταν ανάπηρη, τότε
είμαστε πολλοί οι υποψήφιοι, αφού ακόμη και σήμερα τα εμπόδια παραμένουν
τεράστια.
Τελικά τι αποφασίζουμε; Να αλλάξουμε τις συνθήκες ή να
αλλάξουμε τους ανθρώπους; Γιατί αν αρχίσουμε να υποστηρίζουμε το δεύτερο, τότε
σιγά-σιγά θα έχουμε στη ζωή μας πολλές και πολλούς Noellia.
Αυτό, για μένα, δεν είναι πρόοδος. Είναι μια κοινωνική ήττα.
