Πρώτη έκθεση της Επιτροπής για τη Σύμβαση των δικαιωμάτων των ΑμεΑ σχετικά με την πορεία υλοποίησή της στην Ελλάδα
Η ΕΣΑμεΑ, στο πλαίσιο της διαδικασίας της αξιολόγησης της Ελλάδας από την Επιτροπή του ΟΗΕ για τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, σχετικά με την τήρηση των υποχρεώσεων του κράτους προς τα άτομα με αναπηρία, μετέφρασε και δημοσιεύει την ενημέρωση της Επιτροπής, σχετικά με τις ερωτήσεις που απηύθυνε στην αντιπροσωπεία της Ελλάδας και τις απαντήσεις που έλαβε, πριν τη δημοσίευση των Συστάσεων προς τη χώρα μας.
17.09.2019
Αρ. Πρωτ.: 1233
Πρώτη έκθεση της Επιτροπής για τη Σύμβαση των δικαιωμάτων των ΑμεΑ σχετικά με την πορεία υλοποίησή της στην Ελλάδα
Η ΕΣΑμεΑ, στο πλαίσιο της διαδικασίας της αξιολόγησης της Ελλάδας από την Επιτροπή του ΟΗΕ για τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, σχετικά με την τήρηση των υποχρεώσεων του κράτους προς τα άτομα με αναπηρία, μετέφρασε και δημοσιεύει την ενημέρωση της Επιτροπής, σχετικά με τις ερωτήσεις που απηύθυνε στην αντιπροσωπεία της Ελλάδας και τις απαντήσεις που έλαβε, πριν τη δημοσίευση των Συστάσεων προς τη χώρα μας.
Η σχέση της Ε.Σ.Α.μεΑ. με τη Σύμβαση είναι ιστορική, καθώς ως μέλος του EDF συμμετείχε στην κατάρτισή της το 2003 στη Νέα Υόρκη. Από τότε μέχρι σήμερα έχει γίνει μια πολύ μεγάλη προσπάθεια, τόσο για να κυρωθεί από το Ελληνικό Κοινοβούλιο όσο και για να ψηφισθούν οι εκτελεστικοί της νόμοι. Παράλληλα και μέσω του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας, παρακολουθείται στενά η πορεία υλοποίησής της.
Η ΕΣΑμεΑ εργάστηκε με τέτοιο τρόπο ώστε η Επιτροπή να είναι πλήρως ενημερωμένη για την πραγματικότητα που βιώνουν τα άτομα με αναπηρία, χρόνιες παθήσεις και οι οικογένειές τους στην Ελλάδα και αυτό φάνηκε από τις ερωτήσεις που απεύθυνε η Επιτροπή στο Ελληνικό κράτος κατά την εξέτασή του. Οι ερωτήσεις αφορούσαν στην αποϊδρυματοποίηση, στα Λεχαινά, στην δικαιοπρακτική ικανότητα και στην αφαίρεσή της, στα δικαιώματα των ατόμων με ψυχοκοινωνικές και νοητικές αναπηρίες, στο δικαίωμα ψήφου και στην εκλογική διαδικασία, στην κοινωνική προστασία, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, στα θέματα των γυναικών και των παιδιών με αναπηρία, στην προσβασιμότητα (σε φυσικό και ψηφιακό περιβάλλον) και σε άλλα θέματα που ανέδειξε η Ε.Σ.Α.μεΑ. ως κρίσιμα.
Ακολουθεί η έκθεση στα ελληνικά:
Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία εξετάζει την αρχική έκθεση της Ελλάδας και θέτει ερωτήσεις για την κατάσταση των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο με αναπηρία
Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία
4 Σεπτεμβρίου 2019
Οι Εμπειρογνώμονες συζήτησαν επίσης σχετικά με τη Διαδικασία Αποϊδρυματοποίησης, την Βία Ενάντια στα Άτομα με Αναπηρία και την Άρνηση της Δικαιοπρακτικής Ικανότητας
Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία ολοκλήρωσε το πρωί την εξέταση της αρχικής έκθεσης της Ελλάδας σχετικά με την εφαρμογή των διατάξεων της Σύμβασης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, κατά τη διάρκεια της οποίας οι Εμπειρογνώμονες της Επιτροπής έθεσαν ερωτήματα στην αντιπροσωπεία για μια σειρά θεμάτων, συμπεριλαμβανομένης της κατάστασης των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο με αναπηρία, της αργής προόδου σε σχέση με τη διαδικασία αποϊδρυματοποίησης και την ακούσια ψυχιατρική θεραπεία, τα μέτρα για την προστασία των γυναικών με αναπηρία από βία και κακομεταχείριση και την άρνηση δικαιοπρακτικής ικανότητας σε άτομα με νοητικές και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες.
Οι Εμπειρογνώμονες αναγνώρισαν ότι η άφιξη μεγάλου αριθμού ανθρώπων που διέφυγαν από τη φρίκη του πολέμου στην Εγγύς Ανατολή, σε συνδυασμό με τις οικονομικές δυσκολίες που προκάλεσε η κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, έχουν οδηγήσει το ελληνικό κράτος και την κοινωνία σε οριακό σημείο.
Οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο, ιδιαίτερα εκείνοι με αναπηρία, χρειάστηκαν απεγνωσμένα τη βοήθεια και την υποστήριξη της Ελλάδας, η οποία διαδραμάτισε πράγματι κρίσιμο ρόλο. Η Επιτροπή ανησυχεί για τις συνθήκες στέγασης στα νησιά και στο συνοριακό κέντρο του Έβρου – την υπερπληρότητα και την έλλειψη εύλογων προσαρμογών, την προσβασιμότητα στις διαδικασίες ασύλου, την εκπαίδευση των παιδιών προσφύγων και την κοινωνικοοικονομική κατάσταση.
Η αντιπροσωπεία υπενθύμισε ότι περισσότερα από ένα εκατομμύριο άτομα είχαν εισέλθει στην Ελλάδα το 2015 και το 2016 και ότι, μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους εταίρους, το κράτος είχε καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης. Υπογράμμισε ότι καμία χώρα δεν μπορεί να αντέξει μόνη της και να διαχειριστεί τέτοιου είδους πίεση, και περιέγραψε τα μέτρα που ελήφθησαν για τον εντοπισμό των προσφύγων και των μεταναστών με αναπηρία και για να διασφαλιστεί ότι προστατεύονται επαρκώς.
Η ιδρυματοποίηση των ατόμων με αναπηρία, ιδίως των παιδιών, αποτελεί μεγάλη πηγή ανησυχίας για την Επιτροπή, η οποία έθεσε υπό αμφισβήτηση τις συστημικές αλλαγές που έχουν υιοθετηθεί για την πλήρη και ολοκληρωτική αποϊδρυματοποίηση όλων των παιδιών με αναπηρία και την υλοποίηση του δικαιώματός τους να ζουν στην οικογένεια και στην κοινότητα.
Οι Εμπειρογνώμονες ανέφεραν ότι παρόλο που υπάρχει ένα πλαίσιο για την καταπολέμηση των άμεσων και έμμεσων διακρίσεων λόγω αναπηρίας, η Ελλάδα πρέπει να λάβει συγκεκριμένα νομοθετικά μέτρα για να αναγνωρίσει την άρνηση εύλογων προσαρμογών ως άμεση διάκριση και να καταργήσει νόμους που εξακολουθούν να περιέχουν διατάξεις που συνεπάγονται διακρίσεις, όπως αυτές που αφορούν στην κοινωνική προστασία και την κοινωνική πρόνοια.
Η κα Ματθίλδη Χατζηπαναγιώτου, Ειδική Συνεργάτιδα του Υπουργού Επικρατείας της Ελλάδας, παρουσιάζοντας την έκθεση της Ελλάδας αναφέρθηκε στο στάδιο εφαρμογής της Σύμβασης στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι οι συνεισφορές από την Ελληνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, τον Συνήγορο του Πολίτη και την Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία της Ελλάδας αντιπροσωπεύουν μια πολύτιμη πυξίδα για το επείγον και σημαντικό έργο που πρέπει να γίνει.
Η κα Χατζηπαναγιώτου είπε ότι η νέα κυβέρνηση της Ελλάδας, η οποία ορκίστηκε στις 9 Ιουλίου 2019, έχει θέσει ως απόλυτη προτεραιότητα την υιοθέτηση μιας εθνικής στρατηγικής για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία και την προστασία των δικαιωμάτων τους. Η αυξημένη ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και η ανάκαμψη από την οικονομική κρίση θα επιτρέψουν στη χώρα να εκπληρώσει τις νομικές της υποχρεώσεις και τις δεσμεύσεις της για εθνική στρατηγική.
Η Ελληνική Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κάλεσε την κυβέρνηση να αναπτύξει ένα συνεκτικό και αξιόπιστο νομικό πλαίσιο που θα ισχύει για όλα τα άτομα με αναπηρία. Συνεχίζουν να υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες για τα παιδιά με αναπηρία, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με νοητικές αναπηρίες στο πλαίσιο των πολιτικών και προγραμμάτων αποϊδρυματοποίησης.
Στις συμπερασματικές παρατηρήσεις της, η κα Χατζηπαναγιώτου, επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Ελλάδας, συμφώνησε με τους Εμπειρογνώμονες για την ανάγκη, μεταξύ άλλων, να ολοκληρωθεί η διαδικασία αποϊδρυματοποίησης, να αντιμετωπιστεί η βία κατά των γυναικών και των κοριτσιών με αναπηρία, να προστατευθούν οι πρόσφυγες και οι μετανάστες με αναπηρία, να διευρυνθεί η συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στη δημόσια και πολιτική ζωή και να υιοθετηθεί πλήρως το δικαιωματικό μοντέλο προσέγγισης της αναπηρίας.
Η αντιπροσωπεία της Ελλάδας απαρτίζεται από εκπροσώπους του Υπουργείου Επικρατείας, του Υπουργείου Δικαιοσύνης, του Υπουργείου Εσωτερικών, του Υπουργείου Εξωτερικών, του Υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, του Υπουργείου Υγείας, του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, του Υπουργείου Τουρισμού, την Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Μέσων Ενημέρωσης και την Μόνιμη Αποστολή της Ελλάδας στο Γραφείο των Ηνωμένων Εθνών στην Γενεύη.
Όλα τα έγγραφα σχετικά με το έργο της Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένων των εκθέσεων που υποβάλλονται από τα συμβαλλόμενα κράτη, μπορούν να βρεθούν στην ιστοσελίδα της συνεδρίασης , όπου οι συμπερασματικές παρατηρήσεις και οι συστάσεις για την έκθεση της Ελλάδας θα είναι διαθέσιμες μετά το τέλος της συνεδρίασης στις 20 Σεπτεμβρίου.
Η ακροαματικότητα των δημόσιων συναντήσεων της Επιτροπής μπορεί να αξιολογηθεί εδώ .
Πέμπτη, 5 Σεπτεμβρίου είναι επίσημη αργία στο γραφείο των Ηνωμένων Εθνών στην Γενεύη. Η Επιτροπή θα πραγματοποιήσει κλειστή συνεδρίαση στις 6 Σεπτεμβρίου και η επόμενη δημόσια συνάντηση θα γίνει την Δευτέρα, 9 Σεπτεμβρίου, στις 3 μ.μ., όταν θα αρχίσει να εξετάζει την αρχική έκθεση του Κουβέιτ. (CRPD/C/KWT/1 ).
Έκθεση
Η Επιτροπή εξέτασε την αρχική έκθεση της Ελλάδας. (CRPD/C/GRC/1 ).
Παρουσίαση της Έκθεσης
Η κα Ματθίλδη Χατζηπαναγιώτου, Ειδική Συνεργάτιδα του Υπουργού Επικρατείας της Ελλάδας, που παρουσίασε την έκθεση, τόνισε ότι η Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία και το Προαιρετικό της Πρωτόκολλο σηματοδότησαν μια πρωτοφανή και καινοτόμο «αλλαγή παραδείγματος» σε σχέση με τον τρόπο κατανόησης και άσκησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των ατόμων με αναπηρία παγκ.μίως.
Η αρχική έκθεση της Ελλάδας περιλαμβάνει μια γενική εικόνα της κατάστασης σε σχέση με την εφαρμογή της Σύμβασης και περιγράφει βασικά και οριζόντια θέματα, θετικές πρωτοβουλίες και τομείς που απαιτούν περαιτέρω ενέργειες. Οι συνεισφορές από την Ελληνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, τον Συνήγορο του Πολίτη και τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, και ιδιαίτερα από την Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία της Ελλάδας, αποτέλεσαν μια πολύτιμη πυξίδα για το επείγον και σημαντικό έργο που πρέπει να γίνει.
Η νέα κυβέρνηση της Ελλάδας, που ορκίστηκε στις 9 Ιουλίου 2019, έχει θέσει ως απόλυτη προτεραιότητα την υιοθέτηση μιας εθνικής στρατηγικής για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία και την προστασία των δικαιωμάτων τους. Το Γραφείο του Πρωθυπουργού, και συγκεκριμένα ο Υπουργός Επικρατείας, ως εθνικός συντονιστής για την εφαρμογή της Σύμβασης, έχει αναλάβει την εποπτεία και τον συντονισμό της στρατηγικής δράσης και του σχεδιασμού που θα εγγυώνται ίδια προσέγγιση από όλη την κυβέρνηση και οριζόντια αποτελέσματα σε νόμους, πολιτικές και μέτρα.
Η κυβέρνηση της Ελλάδας έχει αγκαλιάσει το δυναμικό σύνθημα «τίποτα για εμάς χωρίς εμάς» και το έχει μετατρέψει σε δέσμευση. Η κα Χατζηπαναγιώτου ανέφερε ότι η αυξημένη ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και η ανάκαμψη από την οικονομική κρίση θα επιτρέψουν στη χώρα να εκπληρώσει τις νομικές υποχρεώσεις της και τις εθνικές στρατηγικές δεσμεύσεις της, προσθέτοντας ότι έχει δημιουργηθεί μια Ελληνική Αρχή Προσβασιμότητας σε επίπεδο πρωθυπουργού για να επιβλέπει την εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου για τα άτομα με αναπηρία και να προτείνει ρυθμιστικές παρεμβάσεις.
Το εθνικό νομικό πλαίσιο διασφαλίζει και προωθεί τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία σε αστικές και ποινικές διαδικασίες και διευκολύνει την απρόσκοπτη πρόσβασή τους στη δικαιοσύνη. Το Υπουργείο Εσωτερικών είναι υπεύθυνο για μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα, όπως η προσωπική κατάσταση και η ιδιότητα του πολίτη και η πολιτική συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία, τόσο ως ψηφοφόρων όσο και ως υποψηφίων, ενώ οι τοπικές και περιφερειακές αρχές είναι υπεύθυνες, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, για υπηρεσίες προσχολικής ηλικίας και υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας, για ράμπες στα σχολικά κτίρια και μείωση ή απαλλαγή από τους δημοτικούς φόρους για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού. Οι κύριοι άξονες της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης και της Ψηφιακής Πολιτικής περιλαμβάνουν την απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών και την άρση των φραγμών που εμποδίζουν την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία στις δημόσιες υπηρεσίες.
Η κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία αποτελεί κεντρικό στρατηγικό στόχο του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, το οποίο έχει επίσης αναπτύξει στοχευμένες πολιτικές και προγράμματα για την αυτόνομη διαβίωση. Οι Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης, τα διαμερίσματα ή τα σπίτια εντός των αστικών περιοχών για τα άτομα με αναπηρία, αποτελούν τον δρόμο προς την κοινωνική ένταξη και την αυτονομία των ατόμων με αναπηρία.
Ιδιαίτερη προτεραιότητα δίνεται σε αυτόνομες και δίκαιες συνθήκες διαβίωσης στο αστικό και φυσικό περιβάλλον. Η Ελλάδα υιοθέτησε νέους οικοδομικούς κανονισμούς το 2012, ενώ το εργαλείο «Σχεδιασμός για όλους» προσφέρει τεχνικές σχεδιασμού χωρίς αποκλεισμούς και εξειδικευμένες οδηγίες για την κατασκευή υποδομών. Οι τοπικές και περιφερειακές επιτροπές προσβασιμότητας έχουν εξουσιοδοτηθεί να ασχολούνται με ζητήματα προσβασιμότητας και να ενεργούν σε συνεργασία με όλους τους αρμόδιους φορείς, ενώ τα άτομα με αναπηρία μπορούν να χρησιμοποιούν το τοπικό συγκοινωνιακό σύστημα.
Η Ελλάδα έχει λάβει μέτρα για να εξαλείψει τα εμπόδια που υψώνονται στην ισότιμη πρόσβαση στην εκπαίδευση και στις υπηρεσίες υποστήριξης της ψυχικής υγείας για τους μαθητές με αναπηρία. Έχει προγράμματα συνεκπαίδευσης σε κανονικά και ειδικά σχολεία, έχει ορίσει, για πρώτη φορά, ποια είναι η συμπεριληπτική (χωρίς αποκλεισμούς) εκπαίδευση, έχει 570 νέα τμήματα ένταξης στις γενικές σχολικές μονάδες, και έχει αυξήσει σημαντικά την εξειδικευμένη διδακτική στήριξη για μαθητές με αναπηρία.
Το λειτουργικό πλαίσιο των Κοινωνικών Συνεταιριστικών Επιχειρήσεων, ενός καινοτόμου θεσμού της κοινωνικής οικονομίας, προβλέπει ρητά τη συμμετοχή ατόμων με αναπηρία, εκ των οποίων τουλάχιστον το 30% είναι άτομα με ψυχοκοινωνικές αναπηρίες. Έχουν αναπτυχθεί δομές για την ενίσχυση της ψυχοκοινωνικής φροντίδας των παιδιών με αναπηρία και της προ-επαγγελματικής τους εκπαίδευσης, και για την ενίσχυση της συνοχής του οικογενειακού περιβάλλοντος και την υποστήριξη της διαβίωσης στην κοινότητα ως υψηλή προτεραιότητα. Η στήριξη των ασυνόδευτων παιδιών με αναπηρία και το πρόγραμμα αποϊδρυματοποίησης, μαζί με το νομικό πλαίσιο υιοθεσίας και αναδοχής, διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο για τη φροντίδα και τη διαβίωση των παιδιών και των ενηλίκων με αναπηρία.
Δήλωση από την Ελληνική Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
Ένας εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Συμμαχίας Εθνικών Θεσμών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διάβασε τη δήλωση της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, καλώντας την κυβέρνηση της Ελλάδας να αναπτύξει ένα συνεκτικό και αξιόπιστο νομικό πλαίσιο που θα ισχύει για όλα τα άτομα με αναπηρία. Στον τομέα της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης, η Επιτροπή επεσήμανε την ανάγκη να δημιουργηθούν τμήματα ένταξης και να παρασχεθούν επαρκείς οικονομικοί πόροι.
Έχουν γίνει κάποια θετικά βήματα σε σχέση με την προσβασιμότητα των δημόσιων κτιρίων και δομών, αλλά το κράτος θα πρέπει να συνεχίσει να διασφαλίζει την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρία, σε ισότιμη βάση, σε φυσικά και ψηφιακά περιβάλλοντα, εγκαταστάσεις και υπηρεσίες, σε αστικές και αγροτικές περιοχές. Σοβαρές ανησυχίες παραμένουν σε σχέση με τα παιδιά με αναπηρία, τους ηλικιωμένους και τα άτομα με νοητικές αναπηρίες στο πλαίσιο των πολιτικών και προγραμμάτων αποϊδρυματοποίησης.
Η Επιτροπή εξέφρασε την ικανοποίησή της για τις θετικές νομοθετικές εξελίξεις σε σχέση με την προστασία των προσφύγων και των μεταναστών και επανέλαβε τη μακροχρόνια ανησυχία της για την έλλειψη διαφάνειας στις διαδικασίες ασύλου και την αναποτελεσματικότητα των αξιολογήσεων των αιτήσεων ασύλου, ιδίως για τους αιτούντες με αναπηρία, καθώς και τις συνθήκες στα κέντρα υποδοχής. Η Ελλάδα πρέπει να διασφαλίσει την άμεση μεταφορά ευπαθών ατόμων από τα νησιά και σαφείς διαδικασίες για τη χορήγηση διεθνούς προστασίας.
Ερωτήσεις από τους Εμπειρογνώμονες
Ο κ. Markus Schefer, Συνεισηγητής της Επιτροπής για την Ελλάδα, υπενθύμισε ότι, επικυρώνοντας τη Σύμβαση, τα κράτη μέλη ανέλαβαν υποχρεώσεις υψίστης σημασίας. Η απλή ιδέα ότι όλα τα άτομα είναι ίσα και προικισμένα με ίσα δικαιώματα, τα οποία κατοχυρώνονται στο έργο για τα ανθρώπινα δικαιώματα από την αυγή του διαφωτισμού, έχει σοβαρές συνέπειες όταν εφαρμόζεται σε άτομα με αναπηρία. Κάθε ένα από τα 180 κράτη μέλη πρέπει να βρει τρόπους να αλλάξει τους νόμους του, τις μακρόχρονες προκαταλήψεις της κοινωνίας του απέναντι στα άτομα με αναπηρία και πολλές από τις συνήθειες του και τις φαινομενικά αναλλοίωτες αλήθειες, τόνισε ο Συνεισηγητής.
Κατά την τελευταία δεκαετία, η Ελλάδα έχει αντιμετωπίσει δύο κρίσεις σημαντικών διαστάσεων: την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος με τις επακόλουθες οικονομικές δυσκολίες και την άφιξη μεγάλου αριθμού ατόμων που διέφυγαν από τη φρίκη του πολέμου στην Εγγύς Ανατολή, γεγονότα που οδήγησαν το ελληνικό κράτος και την κοινωνία στα όρια κατάρρευσης. Ο κ. Schefer σημείωσε με ικανοποίηση ότι παρόλες αυτές τις άσχημες συνθήκες, η Ελλάδα δεν έχει μειώσει ονομαστικά τα επιδόματα αναπηρίας.
Οι κρίσεις αυτές έχουν αφήσει το σημάδι τους, καθώς οι πρόσφυγες και οι αιτούντες άσυλο, ιδίως εκείνοι με αναπηρία, χρειάζονται απεγνωσμένα τη βοήθεια και την υποστήριξη του κράτους υποδοχής. Όπως ανέφερε ο Συνεισηγητής, η Επιτροπή ανησυχεί για τις συνθήκες στέγασης στα νησιά και στο συνοριακό κέντρο του Έβρου.
Αναφερόμενος στο πρόβλημα της υπερπληρότητας και των εύλογων προσαρμογών στα κέντρα φιλοξενίας, ζήτησε πληροφορίες σχετικά με την προσβασιμότητα των διαδικασιών ασύλου, τη συμπερίληψη παιδιών μεταναστών στο εκπαιδευτικό σύστημα και τους κανόνες για τον γεωγραφικό περιορισμό των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο με αναπηρία. Τέθηκε το ερώτημα για το ποια μέτρα εφαρμόζονται για τους πρόσφυγες και τους αιτούντες άσυλο που φεύγουν από τα κέντρα φιλοξενίας και προσπαθούν να ορθοποδήσουν στην ελληνική κοινωνία.
Μολονότι υπάρχει πλαίσιο για την καταπολέμηση των άμεσων και έμμεσων διακρίσεων λόγω αναπηρίας, υπάρχουν ακόμη νόμοι που περιλαμβάνουν διακριτικές διατάξεις, π.χ. στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας και της κοινωνικής προστασίας. Σκοπεύει η Ελλάδα να λάβει συγκεκριμένα νομοθετικά μέτρα για να αναγνωρίσει ότι η άρνηση εύλογων προσαρμογών συνιστά άμεση διάκριση; Τι μέτρα έχουν ληφθεί για να αντιμετωπιστούν οι διατομεακές διακρίσεις που υφίστανται οι γυναίκες με αναπηρία σε διάφορους τομείς της ζωής;
Ζητήθηκε από την αντιπροσωπεία να ενημερώσει την Επιτροπή για την πρόοδο που έχει σημειωθεί όσον αφορά την υιοθέτηση ενός κοινωνικού μοντέλου προσέγγισης της αναπηρίας σε όλους τους τομείς της ζωής.
Ετέθη το ερώτημα πόσα από τα παιδιά των προσφύγων που γράφτηκαν στα σχολεία το 2017-2018 ήταν παιδιά με αναπηρία. Επίσης, ποια μέτρα έχουν ληφθεί στα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης για την προστασία των παιδιών προσφύγων και μεταναστών από όλες τις μορφές εκμετάλλευσης και εμπορίας ανθρώπων;
Οι Εμπειρογνώμονες της Επιτροπής εξέφρασαν τη λύπη τους για την έλλειψη προσβασιμότητας στην Αθήνα, την πρωτεύουσα της Ελλάδας - τα πεζοδρόμια είναι σπασμένα και δεν ήταν κατάλληλα για αναπηρικά αμαξίδια, υπάρχουν πολλά εμπόδια και φραγμοί για τυφλούς και άτομα με προβλήματα όρασης και τα κτίρια, συμπεριλαμβανομένων των δημόσιων κτιρίων, είναι σε μεγάλο βαθμό μη προσβάσιμα. Υπάρχει εθνική στρατηγική για την εφαρμογή προτύπων προσβασιμότητας;
Τι σημαίνει στην Ελλάδα η «ουσιαστική συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία και των αντιπροσωπευτικών τους οργανώσεων» και πώς εμπλέκονται στην ανάπτυξη και εφαρμογή νόμων, πολιτικών και στην έκθεση προς την Επιτροπή;
Οι Εμπειρογνώμονες ανέφεραν οι μετά την οικονομική κρίση πραγματοποιήθηκε επαναξιολόγηση της αναπηρίας, κατά την οποία ορισμένα άτομα με αναπηρία έχασαν τις παροχές που είχαν, και ζήτησαν από την αντιπροσωπεία να εξηγήσει τη διαδικασία αξιολόγησης της αναπηρίας.
Οι Εμπειρογνώμονες κατήγγειλαν τη συνέχιση της ιδρυματοποίησης των παιδιών με αναπηρία, που τους στερεί το δικαίωμα να ζουν με την οικογένειά τους. Ενώ η θέσπιση του νόμου 4538 για την αναδοχή των παιδιών με αναπηρία είναι αξιέπαινη, η ανεπαρκής λειτουργία και εφαρμογή του αποτελεί πηγή ανησυχίας. Ποιες συστημικές αλλαγές έχουν υιοθετηθεί για την πλήρη και ολοκληρωτική αποϊδρυματοποίηση όλων των παιδιών με αναπηρία;
Λαμβάνοντας υπόψη το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης και καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών, οι Εμπειρογνώμονες ζήτησαν από την αντιπροσωπεία να εξηγήσει πώς εφαρμόζεται στις γυναίκες με αναπηρία, και πώς συμμετέχουν οι γυναίκες με αναπηρία σε δομές εξουσίας και σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων κατά την εφαρμογή του εθνικού σχεδίου δράσης για την ισότητα των φύλων. Τι αποτελέσματα έχουν επιτευχθεί για τις γυναίκες και τα κορίτσια με αναπηρία από την υλοποίηση αυτού του σχεδίου δράσης;
Ο κ. Laszlo Gabor Lovaszy, Συνεισηγητής της Επιτροπής για την Ελλάδα, ρώτησε για τη θέση της κυβέρνησης της Ελλάδας σχετικά με το αίτημα της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία να τροποποιήσει το άρθρο 5 του Συντάγματος, ώστε να συμπεριλάβει την αναπηρία ως λόγο απαγόρευσης διακρίσεων.
Απαντήσεις από την Αντιπροσωπεία
Η αντιπροσωπεία δήλωσε ότι το νομοθετικό πλαίσιο για την αναπηρία χρειάζεται πράγματι να επεκταθεί πέρα από την απασχόληση και την εργασία, προκειμένου να ανταποκριθεί στις ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, συμπεριλαμβάνοντας την κοινωνική πολιτική και την εκπαίδευση. Αυτό θα αποτελέσει μέρος των νομοθετικών πρωτοβουλιών που θα πάρει η νέα κυβέρνηση τους ερχόμενους μήνες.
Η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία έχει υποβάλλει στην κυβέρνηση ένα πολύ εκτεταμένο πρόγραμμα για την εφαρμογή της Σύμβασης μέσω της εθνικής νομοθεσίας. Αυτό, μαζί με τις τελικές παρατηρήσεις της Επιτροπής, που η Ελλάδα θεωρεί πραγματικά πυξίδα για περαιτέρω δράση, θα χρησιμοποιηθούν για την έναρξη εργασιών νομοθετικού περιεχομένου για την κωδικοποίηση ενός σχεδίου νόμου για την προσβασιμότητα και τη δημιουργία ενός εθνικού σχεδίου δράσης για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.
Η Ελλάδα βρίσκεται στη διαδικασία υιοθέτησης της δικαιωματικής προσέγγισης για την αναπηρία, σε όλα τα αρμόδια υπουργεία και σε όλους τους τομείς που αφορούν τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία. Η κυβέρνηση της Ελλάδας διαπίστωσε ότι μια τέτοια προσέγγιση αποτελεί οριζόντιο ζήτημα, το οποίο είναι επίσης μέρος της στρατηγικής για την εφαρμογή της Ατζέντας 2030 και των Στόχων για την Βιώσιμη Ανάπτυξη.
Ο αντιρατσιστικός νόμος του 2013 έχει εναρμονίσει το νομικό πλαίσιο με την απόφαση-πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει ενισχύσει την ποινική νομοθεσία της χώρας. Απαγορεύει πράξεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διακρίσεις ή βία, για παράδειγμα δημόσια υποκίνηση, και απαγορεύει επίσης τη συμμετοχή σε οργάνωση οποιουδήποτε είδους που συστηματικά προωθεί τέτοιες πράξεις. Το Εθνικό Συμβούλιο κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, που θεσπίστηκε με τις διατάξεις αυτού του νόμου, απαρτίζεται από εκπροσώπους της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.
Οι δικαστικές εγγυήσεις που ισχύουν για τα παιδιά περιλαμβάνουν τα παιδιά με αναπηρία και εγγυώνται το δικαίωμα του παιδιού να εκφράζει τη γνώμη του. Πριν από την έκδοση απόφασης σε περίπτωση οικογενειακού δικαίου, το δικαστήριο πρέπει να λαμβάνει υπόψη του το επίπεδο ωριμότητας του παιδιού.
Όσον αφορά τις πολλαπλές και διατομεακές διακρίσεις, η αντιπροσωπεία δήλωσε ότι ο νόμος 4443 απαγορεύει οποιαδήποτε διάκριση βάσει περισσοτέρων του ενός λόγων, ενώ η Γενική Γραμματεία Οικογενειακής Πολιτικής και Ισότητας των Φύλων, στο πλαίσιο του εθνικού σχεδίου δράσης για την ισότητα των φύλων 2016-2020, προωθεί πολιτικές και δράσεις για την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών που αντιμετωπίζουν πολλαπλές διακρίσεις, όπως οι γυναίκες με αναπηρία, οι Ρομά και οι γυναίκες πρόσφυγες. Οι γυναίκες αναπηρία καλύπτονται επίσης από τον γενικό νόμο για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.
Το εθνικό πρόγραμμα πρόληψης και καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών υλοποιείται από το 2010 και στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος υποστηρίχθηκαν 172 γυναίκες με αναπηρία. Η Ελλάδα έχει κυρώσει την Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, η οποία προβλέπει την προστασία όλων των γυναικών, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών με αναπηρία, ενώ ο νόμος 4604 του 2019 βοηθά στην πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών με αναπηρία.
Δεν υπάρχει διάκριση στο νόμο όσον αφορά τις κοινωνικές παροχές και τα κοινωνικά επιδόματα. Τα άτομα με αναπηρία δικαιούνται εξίσου το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης και το στεγαστικό επίδομα, ενώ ο νόμος 4611 του 2019 απαλλάσσει από φορολόγηση τα επιδόματα και τις παροχές που καταβάλλονται σε άτομα με αναπηρία.
Η διαδικασία αξιολόγησης της αναπηρίας πάσχει πράγματι από ανεπάρκειες και κακή χρήση του προηγούμενος συστήματος. Η νέα κυβέρνηση είχε ήδη λάβει μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης και σήμερα 170.000 άτομα με αναπηρία λαμβάνουν επιδόματα αναπηρίας.
Με τον νόμο του 2013, δημιουργήθηκαν 12 κέντρα κοινωνικής πρόνοιας για την παροχή προστασίας σε παιδιά, συμπεριλαμβανομένων παιδιών με αναπηρία. Ειδικοί κανόνες ορίζουν την ίδρυση και τη λειτουργία κέντρων κλειστής φροντίδας που παρέχουν υπηρεσίες σε παιδιά ηλικίας κάτω των έξι ετών, ενώ ιδιωτικοί μη κερδοσκοπικοί φορείς και δημόσιοι φορείς πρόνοιας λειτουργούν ανοιχτά κέντρα ημερήσιας φροντίδας. Αυτά παρέχουν εξειδικευμένες υπηρεσίες και υπηρεσίες πρώιμης παρέμβασης σε παιδιά ηλικίας κάτω των έξι ετών, οι οποίες προσαρμόζονται στις ατομικές ανάγκες του παιδιού.
Ο νέος νόμος για την αναδοχή και την υιοθεσία θεσπίστηκε το 2018. Δημιουργήθηκαν στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης ένα Εθνικό Μητρώο Ανηλίκων που βρίσκονται σε ιδρύματα και ένα Εθνικό Μητρώο Αναδόχων Γονέων, με τελικό σκοπό την αποϊδρυματοποίηση όλων των παιδιών. Προβλέφθηκε επίδομα αναδοχής 300 € για παιδί χωρίς αναπηρία και 800 € για παιδί με αναπηρία.
Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα του Παιδιού περιλαμβάνει προβλέψεις για την προστασία των παιδιών στις κοινότητες, ενώ το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία επικεντρώνεται, μεταξύ άλλων, στα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία.
Θεσπίστηκε ο γενικός νόμος 4554 του 2018 για την κηδεμονία, ο οποίος έχει εφαρμογή και στα παιδιά που είναι πρόσφυγες και μετανάστες. Στα πλαίσια εφαρμογής του νέου νομικού πλαισίου, από τον Ιανουάριο του 2019 ξεκίνησε η πιλοτική εφαρμογή του νόμου για την κηδεμονία ασυνόδευτων ανήλικων παιδιών που είναι μετανάστες και αιτούντες άσυλο, με πρόβλεψη να έχει ολοκληρωθεί έως τον Μάρτιο του 2020. Μέχρι τώρα υπάρχουν 1.100 παιδιά που έχουν ζητήσει άσυλο στην Ελλάδα.
Η αντιπροσωπεία τόνισε ότι η κατάσταση των παιδιών με αναπηρία που είναι πρόσφυγες έχει ιδιαίτερη σημασία για το Υπουργείο Παιδείας και κατά το σχολικό έτος 2018-2019 έγινε για πρώτη φορά απόπειρα καταγραφής αυτών των παιδιών με σκοπό να ενταχθούν σε κατάλληλο εκπαιδευτικό πλαίσιο.
Κατά την καταγραφή, εντοπίστηκαν 129 παιδιά πρόσφυγες με αναπηρία και τα περισσότερα είχαν ήδη ενταχθεί σε κάποιου είδους εκπαιδευτικό πλαίσιο. Επί του παρόντος, αυτό είναι περισσότερο ένα πιλοτικό πρόγραμμα κι όχι ένα εκτεταμένο σχέδιο δράσης, και η Ελλάδα συζητά με την Υπηρεσία Προσφύγων των Ηνωμένων Εθνών και το Ίδρυμα των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά τη δημιουργία πλατφόρμας για τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τα παιδιά πρόσφυγες με αναπηρία.
Κατά το ίδιο σχολικό έτος, δημιουργήθηκαν 282 τάξεις υποδοχής σε γυμνάσια και 1.169 τάξεις υποδοχής σε δημοτικά, στις οποίες φοίτησαν 8.290 μαθητές. Δεν είναι όμως γνωστό πόσοι από αυτούς είναι παιδιά με αναπηρία.
Ερωτήσεις από τους Εμπειρογνώμονες
Στον επόμενο γύρο ερωτήσεων, η Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων ρώτησε αν η Ελλάδα θεωρεί την τρέχουσα κατάσταση με τους πρόσφυγες και τους μετανάστες ως «κατάσταση κινδύνου και έκτακτων ανθρωπιστικών αναγκών», επισημαίνοντας με έκπληξη ότι η λέξη «πρόσφυγας» αναφέρεται μόνο μία φορά στην έκθεση του Κράτους και η λέξη «μετανάστης» μόνο τέσσερις φορές. Αυτό ήταν αρκετά περίεργο αν ληφθεί υπόψη ο κρίσιμος ρόλος της Ελλάδας σε σχέση με την υφιστάμενη προσφυγική και μεταναστευτική πραγματικότητα στην Ευρώπη.
Οι Εμπειρογνώμονες ζήτησαν από την αντιπροσωπεία να ενημερώσει την Επιτροπή σχετικά με το τι έκανε ή κάνει η Ελλάδα για να προστατέψει τα δικαιώματα των προσφύγων και των μεταναστών με αναπηρία, για στρατηγικές ή σχέδια που υπάρχουν για να αντιμετωπίσει την κοινωνικοοικονομική τους κατάσταση και μέτρα που υλοποιούνται για τον εντοπισμό προσφύγων και αιτούντων άσυλο που χρειάζονται ειδική προστασία λόγω αναγκών που συνδέονται με την αναπηρία, ειδικότερα γυναικών και παιδιών. Το υφιστάμενο σχέδιο έκτακτης ανάγκης και η πολιτική εκτάκτου ανάγκης δεν καλύπτουν θέματα και ανάγκες των ατόμων με αναπηρία. Ένας εμπειρογνώμονας ρώτησε πώς θα κλείσει αυτό το χάσμα.
Σε σχέση με τον νέο νόμο για την ακούσια ψυχιατρική θεραπεία, ένας άλλος Εμπειρογνώμονας ρώτησε για το σύστημα που υπάρχει ώστε να προστατεύονται τα άτομα με αναπηρία από την ακούσια θεραπεία και νοσηλεία, ειδικά τα άτομα με νοητικές αναπηρίες. Ετέθη το ερώτημα για το τι σχέδια υλοποιήθηκαν για την θέσπιση της υποστηριζόμενης λήψης αποφάσεων. Οι Εμπειρογνώμονες ρώτησαν επίσης για πόσο χρονικό διάστημα τα άτομα με νοητικές αναπηρίες στερούνται τη δικαιοπρακτική τους ικανότητα. Τι συμβαίνει αν ένα άτομο με νοητική αναπηρία κατηγορείται για κάποιο αδίκημα, τι δικαιώματα έχει και τι εύλογες προσαρμογές παρέχονται κατά τη διάρκεια και μετά την δίκη.
Υπάρχουν στοιχεία ότι στα ιδρύματα συνεχίζουν να εφαρμόζονται σε παιδιά και ενήλικες με αναπηρία σωματικοί περιορισμοί και άλλες επιβλαβείς πρακτικές, συμπεριλαμβανομένων των ιδρυμάτων για άτομα με νοητικές και ψυχοκοινωνικές αναπηρίες. Πόσο συχνά ο Έλληνας Συνήγορος του Πολίτη – που είναι ο εθνικός μηχανισμός παρακολούθησης – παρακολουθεί αυτά τα ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένων των ψυχιατρικών ιδρυμάτων;
Ένας Εμπειρογνώμονας επεσήμανε ότι τα μέτρα λιτότητας τα οποία θεσπίστηκαν για την οικονομική και κοινωνική κρίση είχαν αντίκτυπο στη διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης, και ρώτησε τι ενέργειες έχουν γίνει για να ενεργοποιηθεί επειγόντως η διαδικασία αποϊδρυματοποίησης, τώρα που η ελληνική οικονομία βγαίνει από την κρίση.
Ο κ. Markus Schefer, Συνεισηγητής της Επιτροπής για την Ελλάδα, επανέλαβε την ανησυχία του για την υπερπληρότητα στα ιδρύματα, τους μη καταγεγραμμένους τραυματισμούς των ασθενών και την έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τους μηχανισμούς προστασίας και παρακολούθησης. Ρώτησε τι μέτρα έχουν ληφθεί για να εντοπίζεται, να προλαμβάνεται και να αντιμετωπίζεται η ενδοοικογενειακή βία κατά των ατόμων με αναπηρία, ειδικότερα γυναικών και παιδιών.
Ο κ. Laszlo Gabor Lovaszy, Συνεισηγητής της Επιτροπής για την Ελλάδα, ζήτησε από την αντιπροσωπεία να επιβεβαιώσει την πληροφορία που περιλάμβανε η έκθεση Ιουλίου του Συνηγόρου του Πολίτη ότι τα άτομα με αναπηρία στερούνται την ελευθερία τους επειδή οι συγγενείς τους δεν μπορούν να πληρώσουν δικαστικά έξοδα.
Απαντήσεις από την Αντιπροσωπεία
Η Ελλάδα υλοποιεί το εθνικό σχέδιο δράσης για την ισότητα των φύλων 2016-2020. Από το 2010 υλοποιεί το εθνικό πρόγραμμα για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας εναντίον των γυναικών. Και τα δύο εφαρμόζονταν σε εθνικό επίπεδο και περιλάμβαναν στους στόχους τους την προστασία των δικαιωμάτων των ευάλωτων γυναικών, συμπεριλαμβανομένων των προσφύγων και των μεταναστριών.
Δημιουργήθηκε ένα δίκτυο με πάνω από 60 δομές που παρείχαν δωρεάν υπηρεσίες σε θύματα έμφυλης βίας και ήταν προσβάσιμα σε γυναίκες με αναπηρία. Προστατευμένα καταλύματα διευκόλυναν επίσης την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και την εγγραφή παιδιών στα σχολεία. Υλοποιήθηκε και μία δημόσια εκστρατεία ευαισθητοποίησης που ήταν πλήρως προσβάσιμη σε άτομα με αναπηρία.
Από το 2019, όλα τα άτομα με αναπηρία ηλικίας άνω των 18 ετών, ανεξάρτητα από το είδος της αναπηρίας τους, έχουν πρόσβαση σε Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης. Αυτή είναι μια αλλαγή σε σχέση με τους κανονισμούς του 2007, οι οποίοι επέτρεπαν την πρόσβαση μόνο σε άτομα με νοητικές αναπηρίες. Όλα τα άτομα με αναπηρία γίνονται δεκτά κατόπιν αίτησής τους ή αίτησης των γονέων ή κηδεμόνων τους. Στις Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης δίνεται βαρύτητα στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων και ικανοτήτων των ατόμων με αναπηρία στο μέγιστο δυνατό, με σκοπό την ενίσχυση της ικανότητάς τους να ζουν αυτόνομα. Η Ελλάδα επεξεργάζεται και την υιοθέτηση ενός θεσμικού πλαισίου για τους προσωπικούς βοηθούς και την αυτόνομη διαβίωση.
Η διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης στην Ελλάδα βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο, ανέφερε η αντιπροσωπεία. Η κυβέρνηση ίδρυσε πρόσφατα έναν αριθμό Στεγών Υποστηριζόμενης Διαβίωσης για την διαμονή ατόμων με αναπηρία, ενώ θα δημιουργηθούν και δομές βραχυχρόνιας διαμονής για παιδιά με αναπηρία, παράλληλα με τα προγράμματα πρώιμης παρέμβασης και τις κινητές μονάδες για στήριξη της οικογένειας.
Σε σχέση με τη χρήση περιορισμών στα ιδρύματα, η αντιπροσωπεία ανέφερε ότι αποτελεί την πιο έσχατη λύση και πρωτεύει η ασφάλεια των ατόμων. Η Ελλάδα δεσμεύτηκε να σταματήσει όλες τις συμπεριφορές που είναι ενάντιες στην ελευθερία και την αξιοπρέπεια των ατόμων με αναπηρία που ζουν ακόμη σε ιδρύματα.
Απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με την υπερβολική χρήση της ακούσιας νοσηλείας ατόμων με ψυχοκοινωνικές αναπηρίες, η αντιπροσωπεία είπε ότι από τα 21.500 άτομα με ψυχοκοινωνικές αναπηρίες τα 8.300 είχαν νοσηλευτεί παρά τη θέλησή τους, αριθμός που είναι πράγματι υψηλός, αλλά σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό και τα ποσοστά σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι μεγάλος. Σύμφωνα με εγκύκλιο του 2018, ο εισαγγελέας θα πρέπει να ενημερώνεται για όλες τις περιπτώσεις τραυματισμών στα ψυχιατρικά ιδρύματα, είτε προκαλούνται από τους ασθενείς είτε από το προσωπικό.
Εξηγώντας την κατάσταση των ατόμων με αναπηρία στο σύστημα ποινικής δικαιοσύνης, η αντιπροσωπεία ανέφερε ότι όλα τα άτομα με αναπηρία που βρίσκονται υπό κράτηση έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας στα νοσοκομεία. Άτομα με αναπηρία που είναι στις φυλακές έχουν δικαίωμα να αποφυλακιστούν νωρίτερα. Οι διατάξεις του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας εγγυώνται τα ίδια δικαιώματα σε ένα άτομο με νοητική αναπηρία που κατηγορείται ότι έχει διαπράξει αδίκημα, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος να ενημερώνεται για τις κατηγορίες εις βάρος του σε γλώσσα που να καταλαβαίνει, να υπερασπίζεται τον εαυτό του στο δικαστήριο με την προϋπόθεση ότι δεν βρίσκεται υπό δικαστική συμπαράσταση και μπορεί να ανταπεξέλθει στις δικαστικές συναλλαγές, και να επιλέγει δικηγόρο υπεράσπισης.
Ο Αστικός Κώδικας περιλαμβάνει διατάξεις και συνθήκες βάσει των οποίων ένα άτομο ηλικίας άνω των 18 ετών μπορεί να τεθεί υπό δικαστική συμπαράσταση. Ένα άτομο μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει πλήρη αδυναμία να διαχειριστεί όλες ή κάποιες νομικές πράξεις ή να τεθεί υπό δικαστική συμπαράσταση για ένα χρονικό διάστημα. Οποιαδήποτε από τις αποφάσεις μπορεί να επανεξεταστεί από τα δικαστήρια.
Σε ότι αφορά την κρίση με τους πρόσφυγες και τους μετανάστες, η αντιπροσωπεία εξήγησε ότι η Ελλάδα είχε παρουσιάσει την έκθεσή της στην Επιτροπή το 2014, που δεν είχε ξεσπάσει η προσφυγική κρίση και αυτό εξηγεί τις ελάχιστες αναφορές σε πρόσφυγες και μετανάστες. Η κατάσταση άλλαξε δραματικά το 2015 και το 2016 όταν εισήλθαν στην Ελλάδα πάνω από 1 εκατομμύρια άτομα. Μαζί με την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλους εταίρους, η Ελλάδα έκανε το καλύτερο δυνατό για να αντιμετωπίσει την κατάσταση. Ένα μέλος της αντιπροσωπείας επεσήμανε ότι καμία χώρα δε μπορεί να διαχειριστεί μόνη της τέτοιου είδους πίεση, συμπληρώνοντας ότι ενώ ο αριθμός των αφίξεων από ξηράς έχει μειωθεί σημαντικά, ο αριθμός των αφίξεων στα νησιά έχει αυξηθεί ιδιαίτερα τον τελευταίο καιρό.
Σε ότι αφορά τις διαδικασίες χορήγησης ασύλου, τα άτομα με αναπηρία έχουν προτεραιότητα και ισχύουν για αυτά ειδικές εγγυήσεις κατά την εξέταση του αιτήματός τους. Στους πρόσφυγες και τους μετανάστες με αναπηρία δίνεται προτεραιότητα για την μετακίνησή τους από τα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης στα νησιά προς την ενδοχώρα. Η Ελληνική Υπηρεσία Ασύλου και η Ελληνική Ακτοφυλακή εκπαιδεύουν συνεχώς το προσωπικό τους για τον εντοπισμό ευάλωτων ατόμων που χρειάζονται ειδική προστασία, τόσο ανάμεσα στους αιτούντες άσυλο, όσο και σε εκείνους που προσπαθούν να περάσουν τα εξωτερικά σύνορα.
Η Ελλάδα αναγνωρίζει ότι οι φυσικές καταστροφές ή καταστροφές που προκαλεί ο άνθρωπος έχουν δημιουργήσει μεγαλύτερο κίνδυνο για τα άτομα με αναπηρία, που είναι δύο έως τέσσερις φορές πιο πιθανό σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό να χάσουν τη ζωή τους σε μία έκτακτη και κρίσιμη κατάσταση. Η Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας έχει εκδώσει ένα εγχειρίδιο διαχείρισης καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης, το οποίο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την απαίτηση εκπόνησης σχεδίων εκκένωσης για άτομα με αναπηρία.
Το Σύνταγμα προβλέπει την θέσπιση του Έλληνα Συνηγόρου του Πολίτη, ενός θεσμού που δεν υπόκειται στον έλεγχο κανενός κυβερνητικού οργάνου ή διοικητικής υπηρεσίας και προστατεύεται από τις συνέπειες οποιονδήποτε απόψεων ή πράξεων κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων του. Ο Συνήγορος του Πολίτη αναφέρεται στο Ελληνικό Κοινοβούλιο σε ετήσια βάση.
Ερωτήσεις από τους Εμπειρογνώμονες
Στον τελευταίο κύκλο ερωτήσεων, ζητήθηκε από την αντιπροσωπεία να εξηγήσει τις προσπάθειες που έχει κάνει για να διασφαλίσει ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν πρόσβαση σε δημόσια πληροφόρηση με όλες τις μεθόδους και τα μέσα επικοινωνίας και για να εγγυηθεί την προσβασιμότητα των ιστότοπων σύμφωνα με τις προβλέψεις της Οδηγίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2016/2012.
Η Επιτροπή επεσήμανε την ανησυχία της σχετικά με την αύξηση στον αριθμό των νέων ειδικών σχολείων, και ρώτησε γιατί συμβαίνει αυτό και πώς τα ειδικά σχολεία εξυπηρετούν την υποστήριξη της συμπεριληπτικής εκπαίδευσης. Ρώτησε επίσης αν οι λεγόμενοι κοινωνικοί συνεταιρισμοί έχουν ιδρυθεί για την απασχόληση των ατόμων με αναπηρία ή αν προορίζονται να υποστηρίξουν την ένταξη στην ανοιχτή αγορά εργασίας.
Ετέθη επίσης το ερώτημα αν τα άτομα με νοητικές αναπηρίες έχουν το δικαίωμα να ψηφίζουν και πώς υποστηρίζονται στην άσκηση αυτού του δικαιώματος.
Ο κ. Markus Schefer, Συνεισηγητής της Επιτροπής για την Ελλάδα, έκανε έκκληση στην αντιπροσωπεία, στις απαντήσεις της να εστιάζει στην κατάσταση που ισχύει και τις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης των ατόμων με αναπηρία. Ομοίως, ζήτησε ενημέρωση για τις εμπειρίες που έχουν βιώσει πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο με αναπηρία στα νησιά και τα ειδικά μέτρα που έχουν ληφθεί για να δημιουργηθούν πλήρως προσβάσιμα καταφύγια για θύματα βίας.
Ο κ. Laszlo Gabor Lovaszy, Συνεισηγητής της Επιτροπής για την Ελλάδα, ζήτησε από την αντιπροσωπεία να εξηγήσει πώς συλλέγει και αναλύει στοιχεία για την αγορά εργασίας, και αν χρησιμοποιεί τις ερωτήσεις της Ομάδας Ουάσιγκτον στο πλαίσιο του εθνικού στατιστικού συστήματος.
Απαντήσεις από την Αντιπροσωπεία
Σε σχέση με την αξιολόγηση της αναπηρίας, η αντιπροσωπεία είπε ότι διενεργείται από μία επιτροπή γιατρών η οποία δίνει ποσοστό αναπηρίας στις διάφορες αναπηρίες με μια μαθηματική φόρμουλα, βάση της οποίας υπολογίζεται το τελικό ποσοστό αναπηρίας.
Ο νόμος του 2019 για τη λειτουργία των κοινωνικών συνεταιρισμών προβλέπει δύο ειδικές κατηγορίες, τις κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις κοινωνικής φροντίδας και τις κοινωνικές συνεταιριστικές επιχειρήσεις κοινωνικής ένταξης. Η πρώτη κατηγορία παρέχει υπηρεσίες σε άτομα με αναπηρία, ενώ η δεύτερη αφορά στην ένταξη ατόμων που ανήκουν σε ευάλωτες ομάδες.
Για τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας λειτουργεί γραμμή βοήθειας, ενώ περιστατικά βίας μπορούν να αναφερθούν στην αστυνομία και από τρίτα πρόσωπα. Σύμφωνα με τη Eurostat, 2.3 τοις εκατό του πληθυσμού το 2018 ήταν ανενεργό λόγω αναπηρίας ή ασθένειας, παρόμοιο επίπεδο με την προηγούμενη χρονιά. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το αντίστοιχο ποσοστό για το 2018 ήταν 4 τοις εκατό.
Για την βελτίωση της απασχόλησης των ατόμων με αναπηρία ο νόμος του 2018 προβλέπει την υποχρεωτική τοποθέτηση σε θέση εργασίας ατόμων με αναπηρία και συγγενών τους. Διατίθεται επίσης επαγγελματική κατάρτιση σε ενήλικες με αναπηρία. Η κυβέρνηση συνεργάζεται με την Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία για την εκπόνηση ενός σχεδίου ένταξης 3.000 νέων με αναπηρία στην αγορά εργασίας.
Οι μόνοι πολίτες που στερούνται το δικαίωμα ψήφου είναι εκείνοι που τελούν υπό πλήρη δικαστική συμπαράσταση σύμφωνα με τον Αστικό Κώδικα, και εκείνοι που έχουν διαπράξει έγκλημα.
Έχουν γίνει κάποιες νομικές ενέργειες για να εκσυγχρονιστεί η νομοθεσία για την προσβασιμότητα των μέσων μαζικής επικοινωνίας και των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένης της υπουργικής απόφασης του 2018 που περιλαμβάνει τη διαδικασία και μια σειρά από μέσα προσβασιμότητας. Οδηγίες από το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο απαιτούν τουλάχιστον το τρία τοις εκατό των εθνικών προγραμμάτων να μεταδίδεται στην ελληνική νοηματική γλώσσα, και τουλάχιστον το τρία τοις εκατό των εβδομαδιαίων ξένων προγραμμάτων να περιλαμβάνει υπότιτλους στα ελληνικά. Οι ραδιοτηλεοπτικοί σταθμοί έχουν την υποχρέωση να μεταδίδουν τουλάχιστον τέσσερις ώρες των προγραμμάτων σε προσβάσιμες μορφές.
Συμπερασματικά σχόλια
Η κα Ματθίλδη Χατζηπαναγιώτου, Ειδική Συνεργάτιδα του Υπουργού Επικρατείας, στα συμπερασματικά της σχόλια ευχαρίστησε την Επιτροπή για τον εποικοδομητικό και ανοικτό διάλογο. Η Ελλάδα συμφώνησε με τους Εμπειρογνώμονες για την ανάγκη να ληφθούν επιπλέον μέτρα και να γίνουν περαιτέρω βήματα στους τομείς της αποϊδρυματοποίησης, της βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών με αναπηρία, την προστασία των προσφύγων και των μεταναστών με αναπηρία, τον εμπλουτισμό του νομικού πλαισίου για την αυτόνομη διαβίωση, τη διεύρυνση της συμμετοχής των ατόμων με αναπηρία στη δημόσια και πολιτική ζωή, και την πλήρη υιοθέτηση του δικαιωματικού μοντέλου προσέγγισης της αναπηρίας.
Ο κ. Jun Ishikawa, Αντιπρόεδρος της Επιτροπής, στα συμπερασματικά του σχόλια ευχαρίστησε την αντιπροσωπεία για τον παραγωγικό και εποικοδομητικό διάλογο.
Πηγή: Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία
