Δώρα Πασχαλίδου στο Κ: «Κρατούσα τη σημαία από το κοντάρι και δάκρυζα»
Η τυφλή πρωταθλήτρια του τζούντο και σημαιοφόρος της Παραολυμπιακής ομάδας, λίγο αφότου επέστρεψε με ένα ακόμα μετάλλιο από το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της Γεωργίας, μίλησε στο «Κ» για το πώς είναι να σπουδάζει, να αθλείται, να ζει την κάθε μέρα στην Ελλάδα ένας άνθρωπος με αναπηρία
Γιώργος Ψωμιάδης
Η μέρα της ξεκινά λίγο πριν από τις έξι το πρωί. Πηγαίνει στο γυμναστήριο, έπειτα βγάζει βόλτα τον Τζόι, τον σκύλο-οδηγό της, και μετά ξεκινάει δουλειά στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, όπου εδώ και έναν μήνα εργάζεται ως πρέσβειρα στον τομέα του αθλητισμού και της αναπηρίας. Μόλις σχολάσει, πηγαίνει για ασκήσεις με βάρη και, τέλος, για προπόνηση, που κρατάει μέχρι αργά το βράδυ. Γύρω στις δώδεκα και μισή τη νύχτα, η Δώρα Πασχαλίδου επιστρέφει στο σπίτι της. Αυτή είναι η καθημερινότητα της τυφλής τζουντόκα που κράτησε τη σημαία της Ελλάδας στους Παραολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού και πρόσφατα κατέκτησε το χάλκινο μετάλλιο στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της Γεωργίας. Για τη διοργάνωση αυτή προετοιμαζόταν έναν ολόκληρο χρόνο. Την ημέρα των αγώνων, όμως, ξύπνησε άρρωστη. Ήταν, όπως μας εξηγεί, ένα από τα πιο δύσκολα μετάλλια της ζωής της. «Εκεί που βρίσκεσαι στην κορυφή, μπορεί να γκρεμιστείς και να πέσεις πολύ εύκολα, όπως μπορεί να συμβεί και το αντίθετο. Αυτά συμβαίνουν στον πρωταθλητισμό», λέει. Παρά τον υψηλό πυρετό και την εξάντληση, έχοντας στο πλευρό της τον προπονητή της, Θεόκλητο (Κλήμη) Παπαχρήστο, ο οποίος έχει επίσης απώλεια όρασης και τη συνοδεύει στην πορεία της εδώ και χρόνια, κατάφερε να ανέβει στο τρίτο σκαλί του βάθρου. Ήταν μία ακόμη επιτυχία που βασίστηκε στον κόπο και στη σκληρή δουλειά. Η απώλεια της όρασής της οφείλεται σε ιατρικό λάθος κατά τον τοκετό. Από τα 17 της χρόνια, όταν ξεκίνησε το τζούντο, χωρίς να φαντάζεται τότε πού θα μπορούσε να την οδηγήσει, η 29χρονη σήμερα πρωταθλήτρια υπηρετεί με πειθαρχία και αφοσίωση τον στόχο της και μας κάνει περήφανους σε κάθε της αγωνιστικό ραντεβού.
Πώς ήρθες σε επαφή με το τζούντο;
Εντελώς τυχαία. Γνώρισα τον δάσκαλό μου, Θεόκλητο Παπαχρήστο, όταν εκείνος ήταν ακόμα στον πρωταθλητισμό και του ζήτησα να μου δώσει μια πολύ γενική εικόνα. Είναι ένα πολύ δυνατό άθλημα, που δεν σε κάνει να χτυπάς και να πονάς με τον τρόπο που συμβαίνει σε άλλα. Όταν λίγο αργότερα εκείνος αποφάσισε να ασχοληθεί με την προπονητική, του είπα κάπως αυθόρμητα ότι θα είμαι η πρώτη του μαθήτρια. Έναν μήνα μετά, πήγα στα στρώματα και ξεκινήσαμε την πορεία μας. Ήμουν 17 χρονών. Αρχίσαμε να δουλεύουμε. Δεν ήξερα τι σημαίνουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες ούτε τα Παγκόσμια Πρωταθλήματα. Ήξερα απλώς ότι, επειδή αυτός ο άνθρωπος πίστεψε πολύ σε εμένα, ενώ εγώ δεν το είχα φανταστεί καθόλου, ήθελα τελικά να το ζήσω.
Πες μου για τη σχέση που έχεις με τον προπονητή σου. Η περίπτωσή σας είναι ξεχωριστή.
Είμαστε η μοναδική περίπτωση τυφλού προπονητή και τυφλής αθλήτριας, τουλάχιστον στις επίσημες διοργανώσεις παγκόσμιου, ευρωπαϊκού και παραολυμπιακού επιπέδου. Αυτός ο άνθρωπος είναι ευλογία και δώρο στη ζωή μου. Με πήρε από το μηδέν και με έφτασε στην κορυφή. Συνεργαζόμαστε καθημερινά στο γυμναστήριο και στο τηλέφωνο. Προφανώς έχουμε αναπτύξει και μια πολύ καλή ανθρώπινη σχέση. Ήταν ο μόνος που πίστεψε σε εμένα, ενώ δεν είχα ιδιαίτερη αθλητική εμπειρία. Υπήρχαν άνθρωποι που τον ρωτούσαν: «Την αναλαμβάνεις; Πώς θα φτάσει ψηλά; Πού θα πάει;». Με έκανε πιο δυναμική. Όταν ήμουν μικρότερη, ήμουν ένας άνθρωπος που δεν απαντούσε. Ήμουν πιο σιωπηλή. Άλλαξα. Εκείνος υπήρξε πρωταθλητής για 25 χρόνια και εκπροσώπησε επάξια την Ελλάδα. Ωστόσο, τα αποτελέσματα που έχει φέρει ως προπονητής είναι ιστορικά και πολύ σημαντικά για τη χώρα: φέραμε το χάλκινο μετάλλιο στους Παραολυμπιακούς Αγώνες στο Παρίσι, το χρυσό στο Γκραν Πρι στο Καζακστάν, τα ευρωπαϊκά χρυσά μετάλλια και πληθώρα ασημένιων και χάλκινων μεταλλίων.
Ποιες είναι οι δυσκολίες που χρειάστηκε να ξεπεράσεις σε μια τέτοια πορεία;
Αν σκεφτούμε ότι ένας άνθρωπος είναι πολυεπίπεδος και όχι μόνο πρωταθλητής, δεν υπάρχει καθόλου προσωπικός χρόνος μέσα στη μέρα από ένα σημείο και μετά. Χρειάζεται απόλυτη πειθαρχία και οργάνωση για να μπορέσεις να τα προλάβεις όλα. Πρέπει να διαχειριστείς και την κούραση. Υπάρχει πάρα πολλή δουλειά και τεράστιος ανταγωνισμός στο εξωτερικό. Επειδή το άθλημα δεν είναι γνωστό στην Ελλάδα, δεν αντιμετωπίζεται ισότιμα με άλλα αθλήματα. Δεν έχουμε το αντίστοιχο επίπεδο με το εξωτερικό. Η συναθλήτριά μου από τη Βραζιλία, με την οποία βρισκόμαστε πάντα μαζί στον τελικό και την οποία έχουμε κερδίσει μία φορά, προπονείται καθημερινά με πάρα πολύ κόσμο. Αμείβεται, όπως μου είπε η ίδια, με πολλά χρήματα τον μήνα και έχει συγκεκριμένους αντιπάλους, κομμένους και ραμμένους στα μέτρα της. Αυτό δεν συμβαίνει σε εμάς.
Τι θα άλλαζες στο πώς λειτουργούν τα πράγματα;
Θα ήθελα, και θα ήταν απαραίτητο, τα πριμ των αθλητών να καταβάλλονται στην ώρα τους· αφού τελειώσουν οι αγώνες, να παίρνουμε το μετάλλιο και αυτά. Τα πριμ είναι ο τρόπος με τον οποίο αμείβεται ένας αθλητής. Και τώρα τι μας λένε; «Πάρε το μετάλλιο εσύ και μετά από πέντε χρόνια θα πάρεις τα πριμ». Και πώς θα ζει ο αθλητής κατά τη διάρκεια αυτών των πέντε ετών; Λογικά θα δανείζεται, θα δυσκολεύεται και όταν πάρει τα πριμ, θα πάνε όλα στην αποπληρωμή των χρεών του. Δεύτερον, θα ήθελα να υπάρχει απόλυτη εξίσωση των αρτιμελών αθλητών τουλάχιστον με όσους έχουμε αισθητηριακές αναπηρίες. Το λέω αυτό γιατί δεν γνωρίζω και δεν έχω εικόνα για τις νοητικές αναπηρίες κ.λπ. Το τζούντο που κάνω είναι το τζούντο των βλεπόντων. Υπάρχει μία και μόνο διαφορά ανάμεσα στους βλέποντες και τους μη βλέποντες: εμείς ξεκινάμε με το πιάσιμο, τη λεγόμενη κουμικάτα. Πιανόμαστε από το πέτο και το μανίκι του αντιπάλου. Η προπόνησή μου στην Ελλάδα ήταν πάντοτε με βλέποντες. Το τζούντο είναι φτιαγμένο έτσι ώστε να μπορούν να αγωνιστούν εξίσου ένας αρτιμελής και ένας άνθρωπος με πρόβλημα όρασης. Το γεγονός ότι σήμερα βρισκόμαστε στην κορυφή του κόσμου συνδέεται και με το ότι αγωνίζομαι πάντα με βλέποντες, κάτι που μου δίνει διαφορετικά ερεθίσματα. Είναι δύσκολο να προλάβεις το βλέμμα του αντιπάλου. Χρειάζεται γρήγορη αντίληψη. Ενεργοποιούνται ένα σωρό αντανακλαστικά, ώστε να προλάβεις το βλέμμα, να προβλέψεις την κίνηση, να αμυνθείς. Με τις εγκαταστάσεις δεν έχουμε θέμα, γιατί χώροι με στρώματα υπάρχουν στους συλλόγους. Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν καλή ιδέα να υπάρχουν συγκεκριμένα γυμναστήρια για όλους τους πρωταθλητές, χωρίς διακρίσεις. Το κομμάτι της προβολής θα ήταν επίσης πολύ σημαντικό, γιατί φέρνει χορηγούς.
Πιστεύεις ότι τους αθλητές τούς θυμόμαστε μόνο όταν διακρίνονται;
Είναι μια φράση που χρησιμοποιούμε συχνά εμείς οι αθλητές: «Τα φώτα σβήνουν και ξεκινάμε πάλι στο σκοτάδι, μέχρι να έρθουν ξανά τα φώτα». Είναι ένας αέναος κύκλος, έτσι κι αλλιώς. Το δικό μας φως, ακόμη κι όταν πέφτουν πάνω μας τα φώτα της δημοσιότητας, είναι πολύ διαφορετικό από εκείνο που πέφτει στους υπόλοιπους αθλητές. Αυτό με ενοχλεί πάρα πολύ, όχι τόσο από άποψη φιλοδοξίας, όσο επειδή ο κόπος που καταβάλλω καθημερινά στην προπόνηση, στα γυμναστήρια και σε όλη μου τη ζωή γι’ αυτό που κάνω είναι, πιστέψτε με, αν όχι μεγαλύτερος, σίγουρα ίσος με τον κόπο των υπόλοιπων αθλητών.
Στους Παραολυμπιακούς Αγώνες στο Παρίσι ήσουν σημαιοφόρος. Πώς το έζησες;
Όταν μπήκαμε στο στάδιο, αντιλήφθηκα τον κόσμο, τη μεγάλη ευθύνη και τη συγκίνηση του να εκπροσωπώ την Ελλάδα, το πού και ανάμεσα σε ποιους βρισκόμουν. Ήταν κάτι που ονειρευόμουν σε όλη μου τη ζωή. Έρχεται κάποια στιγμή στην πορεία ενός αθλητή που κοιμάται και ξυπνάει με το όνειρο να κρατήσει τη σημαία στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Κρατούσα τη σημαία από το κοντάρι και δάκρυζα.
Πόσο δύσκολη είναι η μετακίνηση σε μια χώρα που δεν είναι ιδιαίτερα φιλική προς τα άτομα με προβλήματα όρασης;
Η μετακίνηση είναι ένα δύσκολο θέμα. Για μένα, όμως, όχι τόσο, αφού πλέον έχω τον σκύλο-οδηγό μου, τον Τζόι, χάρη στον οποίο έχει αλλάξει εντελώς η καθημερινότητά μου. Δεν έχει καμία σχέση με πριν. Αυτό, βέβαια, δεν αναιρεί την κατάσταση που επικρατεί στην πόλη. Απλώς με τον σκύλο, επειδή βλέπει και έχει εκπαιδευτεί να με καθοδηγεί, δεν είμαι υποχρεωμένη να αντιμετωπίζω τις μετακινήσεις όπως παλαιότερα χρησιμοποιώντας το λευκό μπαστούνι. Έχω βελτιώσει τρία πολύ σημαντικά πράγματα: την ταχύτητα, την άνεση και την ασφάλεια. Από εκεί και πέρα, η μεγαλύτερη δυσκολία μου είναι η αντιμετώπιση από ορισμένους ανθρώπους. Αυτό δεν έχει να κάνει απαραιτήτως με τον χαρακτήρα τους, αλλά με την άγνοια και την κουλτούρα που έχουμε σχετικά με την αναπηρία. Επειδή δεν βλέπω, κάποιοι σχολιάζουν σαν να μην ακούω. Λένε: «Αχ, τι κρίμα». Από εκεί και πέρα, δεν νομίζω ότι είναι αποτελεσματικό να θίξουμε ζητήματα όπως τα μέσα μαζικής μεταφοράς κ.λπ., γιατί δυστυχώς δεν μπορώ να τα διορθώσω εγώ. Ούτε θεωρώ ότι θα αλλάξει κάτι απλώς και μόνο επειδή θα ακουστούν ξανά.
«Έρχεται κάποια στιγμή στην πορεία ενός αθλητή που κοιμάται και ξυπνάει με το όνειρο να κρατήσει τη σημαία στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Κρατούσα τη σημαία από το κοντάρι και δάκρυζα».
Πήγες σε σχολείο βλεπόντων;
Ναι, και πέρασα πολύ ωραία σχολικά χρόνια, από την άποψη του γνωστικού κομματιού. Στο γυμνάσιο και στο λύκειο υπήρχαν καθηγητές που αναλάμβαναν τμήματα ένταξης. Δεν τα προτιμώ ιδιαίτερα στη ζωή μου, ωστόσο στα μαθήματα όπου έπρεπε να γράφουμε πολύ, να παρακολουθούμε τον πίνακα και να κρατάμε σημειώσεις, δεν μπορούσα να παραμείνω στην τάξη χωρίς να έχω τη δυνατότητα να γράφω όσα χρειαζόμουν. Υπήρχε ένας εκπαιδευμένος καθηγητής, ο οποίος γνώριζε επιπλέον τη γραφή Μπράιγ. Η ύλη ήταν αντίστοιχη και στο τέλος εξεταζόμασταν μαζί με όλους τους μαθητές. Το γραπτό και ο πίνακας αποτελούσαν ουσιαστικά τις πρακτικές δυσκολίες. Έχει μεγάλη σημασία να βρεθείς σε ένα σχολικό περιβάλλον με ευέλικτους καθηγητές. Εκτιμώ πολύ το ότι οι καθηγητές μου δεν μου χάρισαν ποτέ ούτε έναν βαθμό. Παράλληλα, δεν με δυσκόλεψαν ποτέ σε τίποτα, ήταν πάντα εκεί για να με βοηθήσουν. Οι καθηγητές δεν πρέπει να χαρίζουν βαθμούς ή να διευκολύνουν τον μαθητή μειώνοντας την ύλη ή να τον αφήσουν να πιστέψει ότι, επειδή δεν βλέπει, δικαιούται τα πάντα χωρίς προσπάθεια. Αυτό που χρειάζεται είναι να υπάρχουν πρακτικές διευκολύνσεις, να σου δοθεί η δυνατότητα να εξεταστείς προφορικά, αν το χρειάζεσαι, ή να γράψεις στον υπολογιστή, ώστε να μπορεί ο καθηγητής να αξιολογήσει τις γνώσεις σου, εφόσον δεν μπορείς να γράψεις με στιλό.
Ακολούθησες σπουδές μετά το λύκειο;
Πέρασα στη Νομική του Αριστοτελείου. Εκεί βρήκα ένα πολύ δύσκολο περιβάλλον, ήταν πολύ υψηλό το μορφωτικό επίπεδο, αλλά αρκετά πίσω το κομμάτι της προσαρμοστικότητας. Υπήρχαν εξαιρετικοί καθηγητές, αλλά υπήρχαν και εκείνοι που δεν έμπαιναν στη διαδικασία να ασχοληθούν με το πώς θα μπορούσα να εξελιχθώ. Δεν γνώριζαν τι έπρεπε να κάνουν. Τα συστήματα του ΑΠΘ όσον αφορά την προσβασιμότητα ήταν αρκετά απαρχαιωμένα. Σκέψου ότι το πρώτο εξάμηνο δεν είχα υλικό για να διαβάσω και γι’ αυτό δεν μπόρεσα να δώσω την πρώτη εξεταστική μου. Τα βιβλία προστατεύονταν από πνευματικά δικαιώματα και δεν μπορούσα να τα έχω σε ηλεκτρονική μορφή. Η μετατροπή τους σε Μπράιγ δεν ήταν εύκολη, γιατί ο όγκος ήταν τεράστιος. Μια άλλη δυσκολία ήταν ότι οι κώδικες αλλάζουν συνεχώς, επειδή οι νόμοι τροποποιούνται, προστίθενται ή καταργούνται. Δεν μπορείς να τυπώσεις κάτι σε Μπράιγ και όταν αλλάξει ένας ή δύο νόμοι, να τους αλλάζεις. Ο κώδικας είναι πολύ βασικό στοιχείο για να μπορέσεις να κινηθείς στη Νομική. Υπήρχαν όμως και καθηγητές που είχαν πολύ καλό τρόπο διδασκαλίας. Ένας επαναλάμβανε τρεις φορές ό,τι έγραφε στον πίνακα. Σίγουρα θεωρώ ότι υπάρχουν επιστήμες που είναι πιο εύκολες από άλλες ως προς την προσβασιμότητα. Είναι σημαντικό να αναγνωρίζει κάποιος που έχει πρόβλημα όρασης ότι δεν μπορεί να κάνει τα πάντα, όπως συμβαίνει για άλλους λόγους και με τους βλέποντες. Ζούμε σε μια εποχή που προσπαθούμε να πετύχουμε τη συμπερίληψη, αλλά κάποιες φορές λέμε και μερικές χαζομάρες. Ακούμε ότι μπορείς να κάνεις τα πάντα, αρκεί να το θέλεις. Αν θέλεις, έλα να σε χειρουργήσω. Νομίζω ότι γελάει ο κόσμος. Υπάρχουν πρακτικά πράγματα που δεν μπορούν να γίνουν. Είναι καλό να τα αναγνωρίζουμε και να προσανατολιζόμαστε σε αυτά που πραγματικά μπορούμε να κάνουμε, δίνοντας τον καλύτερό μας εαυτό.
Ένας γονιός μπορεί να διστάζει να δώσει ελευθερίες σε ένα παιδί που μεγαλώνει με αναπηρία όρασης. Τι μήνυμα θα ήθελες να του δώσεις;
Πρώτον, να αναγνωρίσει ότι το παιδί του έχει αναπηρία όρασης. Δεύτερον, να μην αλλάξει τη συμπεριφορά του απέναντι στο παιδί για κανέναν λόγο εξαιτίας αυτού. Τρίτον, να μεγαλώσει το παιδί του όπως θα μεγάλωνε ένα άλλο παιδί που δεν έχει πρόβλημα όρασης. Φυσικά, πρέπει να κατανοεί τις δυσκολίες που υπάρχουν. Δεν μιλάω γι’ αυτές, αλλά για τη γενικότερη συμπεριφορά. Βλέπω γονείς που έχουν παιδιά με προβλήματα όρασης και είναι πιο ανεκτικοί σε ορισμένα πράγματα. Αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει. Επίσης, δεν πρέπει να φοβάται. Ό,τι θα μπορούσε να πάθει ένα παιδί που βλέπει, μπορεί να το πάθει και ένα παιδί που δεν βλέπει. Και ό,τι μπορεί να προληφθεί, μπορεί να προληφθεί και για το παιδί με αναπηρία όρασης, μέσα από την κουβέντα και τη συζήτηση. Σε καμία περίπτωση, πάντως, δεν πρέπει να φοβάται να αφήσει το παιδί να δοκιμάσει πράγματα.
Πηγή: www.kathimerini.gr
