15 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ – ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΛΕΥΚΟΥ ΜΠΑΣΤΟΥΝΙΟΥ
Το λευκό μπαστούνι δεν είναι σύμβολο αδυναμίας. Είναι εργαλείο ελευθερίας.
Με βοηθά να κινηθώ μόνος μου, να καταλάβω τον χώρο γύρω μου, να εντοπίσω εμπόδια και να φτάσω εκεί που θέλω με ασφάλεια. Δεν το κρατάω για να ανακοινώνω ότι είμαι τυφλός. Το κρατάω για να μπορώ να πηγαίνω εκεί που θέλω.
Κι αν κάποια στιγμή συναντήσεις έναν τυφλό άνθρωπο και θελήσεις να βοηθήσεις, τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά απ’ όσο ίσως νομίζεις.
Πρώτα απ’ όλα, ρώτησέ τον αν χρειάζεται βοήθεια. Μην αποφασίσεις εσύ ότι τη χρειάζεται. Και κυρίως, μην αποφασίσεις εκ των προτέρων τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει επειδή είναι τυφλός. Ρώτησέ τον. Η καλύτερη πηγή πληροφοριών για το τι χρειάζεται ένας άνθρωπος είναι συνήθως ο ίδιος ο άνθρωπος.
Κι αν σου πω «ευχαριστώ, δεν χρειάζομαι βοήθεια», μην επιμένεις. Δεν σε απορρίπτω και φυσικά εκτιμώ την πρόθεσή σου. Απλώς εκείνη τη στιγμή δεν χρειάζομαι βοήθεια.
Αν θέλω συνοδεία, πρόσφερέ μου το μπράτσο σου και άφησέ με να σε πιάσω. Μη με αρπάξεις ξαφνικά από το χέρι, τον ώμο ή, ακόμη χειρότερα, από το λευκό μπαστούνι. Με την κίνησή σου θα καταλάβω πότε σταματάς και πότε στρίβεις. Κι αν συναντήσουμε σκάλες, στενά περάσματα ή κάποια άλλη αλλαγή στη διαδρομή, μια απλή προειδοποίηση θα με βοηθήσει να κινηθώ με ασφάλεια.
Και κυρίως, μίλα σ’ εμένα.
Αν είμαι μαζί με κάποιον, μη ρωτήσεις τον συνοδό μου «τι θέλει;», «πού θέλει να πάει;», «τι θα φάει;». Είμαι ακριβώς εκεί. Ρώτησέ με. Και μίλα μου όπως θα μιλούσες σε οποιονδήποτε άλλον.
Μη φοβάσαι επίσης τις λέξεις «βλέπω», «κοίτα», «τυφλός». Τις χρησιμοποιώ κι εγώ. Θα σου πω «είδα μια ταινία», «είδα μπάλα», «βλέπω τηλεόραση», «θα δω τι θα κάνω αύριο» ή «χαίρομαι που σε βλέπω».
Και πίστεψέ με: κανένα γλωσσικό σύμπαν δεν θα καταρρεύσει.
Όταν μπαίνεις σ’ έναν χώρο όπου βρίσκομαι, πες ένα «γεια». Όταν φεύγεις, πες το κι αυτό. Είναι ένας εξαιρετικά απλός τρόπος να μη συνεχίσω μια υπέροχη συζήτηση με μια άδεια καρέκλα.
Αν θέλεις να μου δείξεις πού βρίσκεται μια καρέκλα, οδήγησε το χέρι μου στην πλάτη της. Αν υπάρχει κάποιο εμπόδιο που δεν μπορώ εύκολα να εντοπίσω, πες μου τι είναι και πού βρίσκεται.
Και κάτι σημαντικό:
Το «ΠΡΟΣΕΧΕ!» από μόνο του δεν μου λέει απολύτως τίποτα.
Τι να προσέξω; Ένα σκαλοπάτι; Μια κολόνα; Μια ανοιχτή πόρτα; Έναν άνθρωπο; Ένα παρκαρισμένο μηχανάκι;
Πες μου απλά: «σκαλοπάτι κάτω», «πόρτα μπροστά σου», «εμπόδιο δεξιά». Οι συγκεκριμένες πληροφορίες είναι πολύ χρησιμότερες από έναν συναγερμό χωρίς διεύθυνση.
Στο τραπέζι, αν χρειάζεται, μπορείς να μου περιγράψεις το πιάτο χρησιμοποιώντας τις ώρες ενός ρολογιού: «το κρέας είναι στις 6, οι πατάτες στις 12». Πες μου πού βρίσκεται το ποτήρι ή κάτι που δεν μπορώ να εντοπίσω εύκολα και από εκεί και πέρα άφησέ με να κάνω τα υπόλοιπα.
Πηγαίνω θέατρο, πηγαίνω σε συναυλίες, παίζω μουσική, τραγουδάω, παρακολουθώ αθλητικές διοργανώσεις, ταξιδεύω, γνωρίζω πόλεις και ανθρώπους, βγαίνω με φίλους, φλερτάρω και δοκιμάζω πράγματα που δεν έχω ξανακάνει.
Δεν τα κάνω όλα αυτά «παρόλο που είμαι τυφλός».
Τα κάνω επειδή είναι η ζωή μου.
Κι όταν κάτι είναι οπτικό, η ηχητική περιγραφή ή μια απλή, σύντομη εξήγηση όσων συμβαίνουν μπορεί να μου δώσει την πληροφορία που μου λείπει. Τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο.
Χρησιμοποιώ κινητό και υπολογιστή με αναγνώστη οθόνης. Στέλνω μηνύματα, διαβάζω, γράφω, ψάχνω πληροφορίες και χρησιμοποιώ εφαρμογές όπως οποιοσδήποτε άλλος. Γιατί η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο τα πεζοδρόμια και τα κτίρια. Αφορά και τον ψηφιακό κόσμο.
Και όταν μια εφαρμογή ή μια ιστοσελίδα δεν είναι προσβάσιμη, το πρόβλημα δεν είναι ότι εγώ δεν βλέπω. Είναι ότι κάποιος ξέχασε να προβλέψει πως θα τη χρησιμοποιήσω κι εγώ.
Δεν διαθέτω κάποια μυστηριώδη «έκτη αίσθηση». Δεν ακούω έναν ψίθυρο από τρία οικοδομικά τετράγωνα και δεν απέκτησα υπερδυνάμεις επειδή δεν βλέπω. Όσα κάνω χωρίς όραση τα έχω μάθει, όπως κάθε άνθρωπος μαθαίνει να χρησιμοποιεί τις δυνατότητές του και να βρίσκει τρόπους να κάνει αυτά που θέλει.
Και φυσικά η ζωή μου δεν περιστρέφεται γύρω από την τύφλωση.
Μπορούμε να μιλήσουμε γι’ αυτήν. Αν έχεις απορίες, μπορείς να με ρωτήσεις. Μπορούμε όμως να μιλήσουμε και για μουσική, ταξίδια, ποδόσφαιρο, μπάσκετ, στίβο, βιβλία, δουλειά, έρωτες, ανοησίες, όνειρα και χίλια δυο άλλα.
Δεν χρειάζεται να με αντιμετωπίζεις ούτε σαν ήρωα ούτε σαν άνθρωπο που χρειάζεται διαρκώς προστασία. Μπορώ να κάνω σωστές επιλογές, μπορώ να κάνω και λάθη. Μπορώ να γελάσω, να θυμώσω, να διαφωνήσω, να αποτύχω και να ξαναπροσπαθήσω. Όπως κι εσύ.
Και βέβαια, μου αρέσει να αυτοσαρκάζομαι.
Καμιά φορά, όταν βρίσκομαι με φίλους σε ένα καφέ ή εστιατόριο, παίρνω τον κατάλογο και αρχίζω να τον περιεργάζομαι με μεγάλη σοβαρότητα. Τον ξεφυλλίζω, κάνω πως διαβάζω, σκέφτομαι, ξαναδιαβάζω… Ώσπου κάποια στιγμή γυρίζω στον σερβιτόρο ή στην παρέα μου και λέω:
«Δεν μου τα λες καλύτερα εσύ; Γιατί ξέχασα πάλι τα γυαλιά μου και, δυστυχώς, χωρίς αυτά δεν βλέπω τίποτα!»
Και τότε, συνήθως, δεν ξεσπά σε γέλια μόνο η παρέα μου, αλλά ολόκληρο το μαγαζί!
Γιατί η προσβασιμότητα δεν είναι οίκτος. Είναι δικαίωμα, σεβασμός και δυνατότητα ισότιμης συμμετοχής στη ζωή.
Και το λευκό μπαστούνι μπορεί να προσφέρει πραγματική αυτονομία μόνο όταν έχει πού να κινηθεί. Όταν οι οδεύσεις τυφλών παραμένουν ελεύθερες, όταν τα πεζοδρόμια δεν μετατρέπονται σε χώρους στάθμευσης και όταν η πολιτεία και οι πολίτες αναλαμβάνουν την ευθύνη που τους αναλογεί.
Δεν θέλω να είσαι απλώς θεατής της ζωής μου. Θέλω να μπορούμε να τη μοιραζόμαστε, όπως μοιραζόμαστε μια κουβέντα, μια φιλία, ένα γέλιο.
Γίνε φίλος μου. Όχι παρατηρητής.
Σήμερα, λοιπόν, δεν ζητώ να με λυπηθείς επειδή δεν βλέπω.
Ζητώ κάτι πολύ απλούστερο:
Άφησέ μου τον δρόμο ελεύθερο. Κι αν χρειαστώ το χέρι σου, θα σου το ζητήσω.
Γιώργος Μπελίρης
