Αύξηση ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης: Ποιοι επηρεάζονται και ποιοι μένουν εκτός αλλαγών
Αλεξάνδρα Κλειδαρά
Τα επικρατέστερα σενάρια για τις αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης.
Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρίσκεται εκ νέου το ενδεχόμενο αναπροσαρμογής των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μετά το 2030, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και οι δημογραφικές εξελίξεις ασκούν ολοένα και μεγαλύτερες πιέσεις στη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος. Παρότι η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει καμία ειλημμένη απόφαση για άμεση αύξηση των ορίων ηλικίας, οι αναλογιστικές μελέτες και οι προβλέψεις διεθνών οργανισμών διατηρούν το θέμα στην επικαιρότητα.
Το ισχύον ασφαλιστικό πλαίσιο προβλέπει σήμερα δύο βασικές διαδρομές προς τη συνταξιοδότηση: πλήρη σύνταξη στα 62 έτη με τη συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης ή στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης. Τα όρια αυτά παραμένουν αμετάβλητα από τις τελευταίες μεγάλες μεταρρυθμίσεις, ωστόσο η νομοθεσία προβλέπει ότι σε τακτά χρονικά διαστήματα εξετάζεται η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής, ώστε να αξιολογείται εάν απαιτούνται νέες προσαρμογές.
Σύμφωνα με τα επικρατέστερα σενάρια, εφόσον οι δημογραφικές τάσεις συνεχιστούν, τα γενικά όρια ηλικίας θα μπορούσαν να αυξηθούν σταδιακά από το 2030 και μετά. Η αύξηση αυτή εκτιμάται ότι θα μπορούσε να φθάσει συνολικά περίπου το ενάμιση έτος σε βάθος χρόνου, χωρίς όμως να εφαρμοστεί απότομα. Αντίθετα, εξετάζεται ένα μοντέλο κλιμακωτής προσαρμογής, ώστε οι ασφαλισμένοι να έχουν επαρκή χρόνο προσαρμογής στις νέες προϋποθέσεις.
Οι πιέσεις προέρχονται κυρίως από τις δημογραφικές εξελίξεις. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σημαίνει ότι οι συντάξεις καταβάλλονται για περισσότερα χρόνια, ενώ η υπογεννητικότητα περιορίζει τον αριθμό των νέων εργαζομένων που εισέρχονται στην αγορά εργασίας και χρηματοδοτούν το ασφαλιστικό σύστημα μέσω των εισφορών τους. Παράλληλα, η αναλογία των ηλικιωμένων προς τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό αυξάνεται σταθερά, γεγονός που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη μακροχρόνια ισορροπία του συστήματος.
Οι πληροφορίες αυτές έχουν ήδη προκαλέσει έντονη κινητικότητα μεταξύ των ασφαλισμένων. Πολλοί εργαζόμενοι εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβάλουν αίτηση συνταξιοδότησης πριν από το 2030, προκειμένου να διασφαλίσουν ότι θα αποχωρήσουν με τα σημερινά ηλικιακά όρια. Η αυξημένη ροή αιτήσεων προς τον ασφαλιστικό φορέα αποδίδεται σε μεγάλο βαθμό στην αβεβαιότητα που επικρατεί σχετικά με τις μελλοντικές αλλαγές.
Σήμερα έχουμε τις περισσότερες νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης (110.298) εξαμήνου από τα αντίστοιχα εξάμηνα όλων των προηγουμένων ετών, τουλάχιστον από το 2017 (ίδρυση ΕΦΚΑ).
Ποιοι προστατεύονται
Αν η αυξητική τάση ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό, ως τα τέλη του 2026 ενδέχεται να έχουν κατατεθεί πάνω από 260.000 αιτήσεις.Υπενθυμίζεται ότι το 2025 κατατέθηκαν 225.803 αιτήσεις συνταξιοδότησης, αριθμός που ήταν επίσης ο μεγαλύτερος στα χρονικά του ΕΦΚΑ.
Ωστόσο, δεν επηρεάζονται όλοι οι ασφαλισμένοι από ένα πιθανό νέο καθεστώς. Πρώτα απ' όλα, προστατεύονται όσοι έχουν ήδη θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, είτε για πλήρη είτε για μειωμένη σύνταξη. Η θεμελίωση του δικαιώματος κατοχυρώνει τις προϋποθέσεις εξόδου που ίσχυαν κατά τον χρόνο συμπλήρωσης των απαιτούμενων όρων και οι ασφαλισμένοι αυτοί μπορούν να ασκήσουν το δικαίωμά τους ακόμη και σε μεταγενέστερο χρόνο.
Εκτός των πιθανών αλλαγών αναμένεται να παραμείνουν και οι ασφαλισμένοι που συνταξιοδοτούνται με ειδικές διατάξεις λόγω ύπαρξης ανάπηρου μέλους στην οικογένεια, καθώς και όσοι υπάγονται στα βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα, όπου εφαρμόζονται ειδικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης εξαιτίας της φύσης της εργασίας τους. Αντίστοιχα, ιδιαίτερο καθεστώς εξακολουθεί να ισχύει για τους ένστολους, των οποίων οι όροι συνταξιοδότησης καθορίζονται από ειδικές νομοθετικές διατάξεις.
Αντίθετα, μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατάσταση για τους νεότερους ασφαλισμένους και όσους δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει τις προϋποθέσεις θεμελίωσης δικαιώματος. Οι συγκεκριμένες κατηγορίες είναι πιθανότερο να επηρεαστούν από ενδεχόμενες αλλαγές που θα εφαρμοστούν τα επόμενα χρόνια, εφόσον αποφασιστεί η σύνδεση των ορίων ηλικίας με την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής.
Σε κάθε περίπτωση, μέχρι σήμερα δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Το θέμα παραμένει υπό αξιολόγηση και οι όποιες αποφάσεις θα εξαρτηθούν από τα επικαιροποιημένα δημογραφικά στοιχεία, τις αναλογιστικές μελέτες και τις δημοσιονομικές δυνατότητες του ασφαλιστικού συστήματος.
Παραδείγματα με ποιες ηλικίες επηρεάζονται
-Εργαζόμενος ηλικίας 58 ετών το 2030, που δεν έχει συμπληρώσει ακόμη τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, είναι πιθανό να υπαχθεί στα νέα ηλικιακά όρια, εφόσον αυτά τεθούν σε ισχύ.
- Αντίθετα, ασφαλισμένος ηλικίας 61 ετών το 2030, ο οποίος έχει ήδη θεμελιώσει δικαίωμα συνταξιοδότησης με τις ισχύουσες διατάξεις, δεν αναμένεται να επηρεαστεί και θα μπορεί να αποχωρήσει με τα όρια που έχει κατοχυρώσει.
- Νεότεροι εργαζόμενοι, σήμερα ηλικίας 35-45 ετών, θεωρούνται οι πλέον πιθανό να επηρεαστούν από τυχόν μελλοντικές μεταβολές, καθώς ο χρόνος συνταξιοδότησής τους τοποθετείται αρκετά μετά το 2030.
ΟΡΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣΣΥΝΤΑΞΗΣΥΝΤΑΞΙΟΔΟΤΗΣΗΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ
