Προσωπικός βοηθός για Άτομα με Αναπηρία
Aristos Karamitros
ΑΣΑΦΕΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ «ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ»
Τελευταία κυκλοφορούν άρθρα που αναφέρουν ότι το πρόγραμμα «περνά σε φάση καθολικής εφαρμογής» μέσα στον Ιούνιο, χωρίς όμως να ορίζει τι ακριβώς σημαίνει ο όρος «καθολική».
Δεν διευκρινίζεται αν αυτό σημαίνει:
ένταξη όλων των αιτούντων,
ένταξη όλων όσοι πληρούν τα κριτήρια,
πλήρη γεωγραφική κάλυψη,
κάλυψη όλων των κατηγοριών αναπηρίας,
ή απλώς μετάβαση από πιλοτικό σε μόνιμο θεσμό.
Στην πιλοτική εφαρμογή:
υπήρχε ανώτατο όριο 277 ωρών φροντίδας μηνιαίως,
λειτουργούσαν επιτροπές αξιολόγησης λειτουργικότητας,
και σε περιπτώσεις υπεράριθμων αιτήσεων εφαρμοζόταν διαδικασία κλήρωσης.
Επομένως, δεν υπήρχε αυτοδίκαιη ένταξη όλων των ενδιαφερομένων ούτε απεριόριστη κάλυψη αναγκών.
Παρά ταύτα, τα νέα δημοσιεύματα δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν άρα δεν αποσαφηνίζουν:
αν διατηρείται το όριο των 277 ωρών,
αν αλλάζει ο τρόπος αξιολόγησης,
αν εξακολουθούν να λειτουργούν επιτροπές,
αν θα υπάρχει προτεραιοποίηση,
ούτε αν ενδέχεται να εφαρμοστεί ξανά σύστημα κλήρωσης ή άλλος μηχανισμός επιλογής λόγω περιορισμένων πόρων.
Με αποτέλεσμα επιπλέον χρόνος σναμονης για νομοθετική παρέμβαση κλπ.
ΑΣΑΦΕΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Αναφέρεται ότι το πρόγραμμα περνά σε εφαρμογή «τον Ιούνιο», χωρίς όμως να προσδιορίζεται:
συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης,
ημερομηνία υποβολής αιτήσεων,
χρόνος ένταξης δικαιούχων,
ούτε χρόνος έναρξης πληρωμών ή παροχής υπηρεσιών.
Η διατύπωση δημιουργεί εικόνα άμεσης ενεργοποίησης χωρίς σαφές διοικητικό χρονοδιάγραμμα.
ΑΣΑΦΕΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ
Αναφέρεται χρηματοδότηση ύψους 34,8 εκατ. ευρώ μέσω ΕΣΠΑ 2021-2027, όμως δεν αποσαφηνίζεται:
πόσοι δικαιούχοι θα καλυφθούν,
ποιο ποσοστό αφορά πραγματικές παροχές,
αν η χρηματοδότηση επαρκεί για βαριές αναπηρίες υψηλής υποστήριξης,
ούτε αν διασφαλίζεται μακροχρόνια βιωσιμότητα του προγράμματος.
ΑΣΑΦΕΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΑΜΟΙΒΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΒΟΗΘΩΝ
Δεν αναφέρεται:
το ύψος της αμοιβής των προσωπικών βοηθών,
το εργασιακό καθεστώς,
τα ασφαλιστικά δικαιώματα,
ούτε αν αλλάζει το μοντέλο εργοσήμου της πιλοτικής εφαρμογής.
Στην πιλοτική φάση υπήρξαν περιπτώσεις προσωπικών βοηθών που εργάζονταν με περίπου 780 ευρώ καθαρά μέσω εργοσήμου, χωρίς:
ταμείο ανεργίας,
ουσιαστική εργασιακή προστασία,
σταθερότητα απασχόλησης,
ή επαρκή επαγγελματικά κίνητρα.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα:
δυσκολία εξεύρεσης σταθερού προσωπικού,
συχνές αποχωρήσεις,
πλημμελή φροντίδα,
και τάση επιλογής «ευκολότερων» ή πιο λειτουργικών αναπηριών αντί περιπτώσεων υψηλής υποστήριξης.
ΑΣΑΦΕΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΒΟΗΘΩΝ
Δεν αποσαφηνίζεται:
ποια ελάχιστα προσόντα απαιτούνται,
ποια εκπαίδευση είναι υποχρεωτική,
ποιος ελέγχει την καταλληλότητα,
ποιος αξιολογεί την ποιότητα υπηρεσιών,
ούτε ποιος φέρει ευθύνη σε περίπτωση πλημμελούς φροντίδας.
Στην πράξη, στην πιλοτική εφαρμογή υπήρξαν περιπτώσεις βοηθών:
χωρίς ουσιαστική γνώση αναπηρίας,
χωρίς εμπειρία σε βαριά κινητική υποστήριξη,
χωρίς εκπαίδευση σε ασφαλείς μεταφορές, ή βασική φροντίδα υψηλής εξάρτησης.
Αυτό δημιουργεί σοβαρά ζητήματα:
ασφάλειας,
αξιοπρέπειας,
συνέχειας φροντίδας,
και πραγματικής δυνατότητας ανεξάρτητης διαβίωσης για τους ωφελούμενους.
Παρόλα αυτά, τα δημοσιεύματα χρησιμοποιουν γενικούς όρους όπως:
«ανεξάρτητη διαβίωση»,
«αυτονομία»,
«κοινωνική συμμετοχή», χωρίς να εξηγουν πώς διασφαλίζεται στην πράξη η ποιότητα και η ασφάλεια των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Τα βασικά πρακτικά προβλήματα του μοντέλου.
Αν ο προσωπικός βοηθός:
παραμένει σε καθεστώς χαμηλά αμειβόμενης εξαρτημένης εργασίας μέσω εργοσήμου,
χωρίς σοβαρή επαγγελματική εκπαίδευση,
χωρίς πιστοποίηση, αλλά με μια βεβαίωση από ένα τέστ "για κλάματα"
χωρίς μακροχρόνια επαγγελματική προοπτική,
και χωρίς ιδιαίτερα κίνητρα,
τότε είναι πολύ πιθανό το σύστημα να προσελκύει κυρίως:
πρόσωπα χωρίς ειδίκευση,
μεγαλύτερων ηλικιών,
περιστασιακά εργαζόμενους,
ή άτομα που απλώς αναζητούν συμπληρωματικό εισόδημα.
Όμως η πραγματικότητα της βαριάς αναπηρίας συχνά απαιτεί:
τεχνικές ασφαλούς μεταφοράς,
και άμεση αντίδραση σε επείγουσες καταστάσεις.
Άρα δημιουργείται μια ουσιαστική αντίφαση:
Το κράτος φαίνεται να αντιμετωπίζει διοικητικά τον «προσωπικό βοηθό» περίπου ως γενική οικιακή εργασία, ενώ στην πράξη πολλές περιπτώσεις βαριάς αναπηρίας απαιτούν επίπεδο δεξιοτήτων και ευθύνης πολύ υψηλότερο.
Και αυτό επηρεάζει άμεσα:
την ασφάλεια του ωφελούμενου,
τη σταθερότητα φροντίδας,
αλλά και τη βιωσιμότητα του ίδιου του θεσμού.
Ιδίως όταν ένας ακατάλληλος βοηθός μπορεί:
να προκαλέσει τραυματισμό,
να μην αναγνωρίσει επικίνδυνα συμπτώματα,
να αδυνατεί να εκτελέσει ασφαλείς μεταφορές,
ή να εγκαταλείψει γρήγορα τη θέση λόγω δυσκολίας της εργασίας.
Μία σοβαρή κριτική που πράγματι αφορά τη δομή του προγράμματος και τον τρόπο χάραξης πολιτικής.
Ένα βασικό ζήτημα είναι ότι δεν φαίνεται να υπάρχει:
εξατομικευμένη χαρτογράφηση αναγκών,
λεπτομερές λειτουργικό προφίλ ανά κατηγορία αναπηρίας,
ούτε εξειδικευμένα ερωτηματολόγια υψηλής εξάρτησης.
Στην πράξη, πολλές βαριές αναπηρίες:
έχουν τελείως διαφορετικές ανάγκες,
διαφορετικούς κινδύνους,
διαφορετικές απαιτήσεις μεταφοράς,
υγιεινής,
επιτήρησης,
ή αναπνευστικής/σωματικής υποστήριξης.
Όταν όμως χρησιμοποιούνται γενικά και απλοποιημένα κριτήρια λειτουργικότητας, υπάρχει κίνδυνος:
να εξισώνονται εντελώς διαφορετικές περιπτώσεις,
να υποεκτιμώνται οι ανάγκες υψηλής εξάρτησης,
και να δημιουργείται τυπική αντί για ουσιαστική αξιολόγηση.
Παράλληλα, η δημόσια διαβούλευση και οι επαφές του κράτους συχνά φαίνεται να γίνονται κυρίως:
με ομοσπονδίες,
θεσμικούς φορείς,
και συνδικαλιστικά όργανα όπως η ΕΣΑμεΑ.
Η κριτική που διατυπώνεται συχνά είναι ότι τέτοιοι φορείς:
δεν εκπροσωπούν πάντοτε επαρκώς τις πιο βαριές ή σύνθετες αναπηρίες,
λειτουργούν σε επίπεδο γενικής πολιτικής εκπροσώπησης,
και ενδέχεται να μην αποτυπώνουν την πραγματική καθημερινότητα ατόμων με πλήρη εξάρτηση.
Επιπλέον, όταν η διαμόρφωση πολιτικής γίνεται κυρίως μέσω θεσμικών διαμεσολαβήσεων και όχι μέσω άμεσης συμμετοχής των ίδιων των ωφελουμένων:
υπάρχει κίνδυνος γραφειοκρατικής προσέγγισης,
υπεραπλούστευσης των αναγκών,
και δημιουργίας μέτρων που λειτουργούν καλύτερα «στα χαρτιά» παρά στην πραγματική καθημερινότητα.
Ιδίως στις βαριές κινητικές αναπηρίες, οι ανάγκες:
δεν μπορούν να αποτυπωθούν πλήρως με γενικές φόρμες,
ούτε να αξιολογηθούν επαρκώς χωρίς άμεση εμπειρική γνώση της καθημερινής λειτουργικότητας και των κινδύνων.
Περιμένουμε...
Μπορεί να είναι εικόνα ένα ή περισσότερα άτομα και κείμενο
