Προσωπικός βοηθός για Άτομα με Αναπηρία
Aristos Karamitros
Το Ίδιο Κενό: Από το 2023 στο 2026, και η Ασυνέπεια με τις «Νταντάδες της Γειτονιάς»
(Βάσει δημοσιεύματος in.gr, 22.04.2024, και του Ν. 5322/2026, ΦΕΚ Α' 117/24.07.2026, με ΚΥΑ 18867/2026, ΦΕΚ Β' 5050/11.08.2026)
Το περιστατικό
Στις 22 Απριλίου 2024, δημοσιεύτηκε η είδηση για γυναίκα με κινητικά προβλήματα, δικαιούχο 277 ωρών προσωπικής βοήθειας μηνιαίως στο πλαίσιο του τότε πιλοτικού προγράμματος «Προσωπικός Βοηθός», η οποία κατέληξε από πνιγμό ενώ έτρωγε στο κρεβάτι της. Η προσωπική της βοηθός δεν βρισκόταν στο δωμάτιο εκείνη τη στιγμή. Όταν αντιλήφθηκε ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, δεν κάλεσε το ΕΚΑΒ (166) — αντ' αυτού, επικοινώνησε με άλλο άτομο που εργαζόταν για την οικογένεια. Όταν τελικά έφτασε το ΕΚΑΒ, ήταν ήδη αργά.
Ο αδερφός της, εκπαιδευτικός στο επάγγελμα, μίλησε στο MEGA για το δράμα της οικογένειας: «Είχαμε δύο προσωπικούς βοηθούς γιατί η αδερφή μου είχε κινητικά προβλήματα και δικαιούτο 277 ώρες τον μήνα... Η πιο εξειδικευμένη ήταν δυσεύρετη και δεν είχε επαρκείς γνώσεις για άτομα με αναπηρία». Ανέφερε επίσης: «Μιλώντας με έναν γραμματέα, μας είπε όποιος θέλει από τους προσωπικούς βοηθούς μπορεί να παρακολουθήσει ένα πρόγραμμα του Ερυθρού Σταυρού». Το δημοσίευμα σημειώνει ρητά: «Αξίζει να σημειωθεί πως για να συμμετάσχει κάποιος στο πρόγραμμα δεν υπάρχει κανένα προαπαιτούμενο».
Δύο αμέλειες, όχι μία
Από το ίδιο το ρεπορτάζ προκύπτουν δύο ξεχωριστές αμέλειες, όχι μία.
Πρώτη αμέλεια — η επίβλεψη. Η ωφελούμενη έτρωγε μόνη της στο κρεβάτι, χωρίς κανέναν στο δωμάτιο. Για άνθρωπο με κινητικά προβλήματα που τρώει σε ύπτια θέση, αυτή είναι ακριβώς η στιγμή που ο κίνδυνος πνιγμού είναι μεγαλύτερος — δεν μπορεί να σηκωθεί μόνη της, δεν μπορεί να αυτοβοηθηθεί το ίδιο εύκολα όπως ένας υγιής άνθρωπος. Η απουσία επίβλεψης ακριβώς σε αυτή τη στιγμή είναι η πρώτη αμέλεια.
Δεύτερη αμέλεια — η αντίδραση. Όταν κάποιος αντιλήφθηκε ότι κάτι πήγαινε στραβά, δεν κλήθηκε αμέσως το ΕΚΑΒ. Κλήθηκε άλλο άτομο πρώτα. Αυτή είναι η δεύτερη, ανεξάρτητη αμέλεια — ακόμη κι αν η πρώτη (η επίβλεψη) δεν είχε συμβεί, μια καθυστερημένη ή λάθος σειρά αντίδρασης θα μπορούσε από μόνη της να κοστίσει πολύτιμο χρόνο.
Δεν μπορούμε να ξέρουμε με βεβαιότητα αν η έκβαση θα ήταν διαφορετική — κανείς δεν μπορεί να το εγγυηθεί εκ των υστέρων. Αυτό όμως που μπορούμε να πούμε είναι ότι η εκπαίδευση σε πρώτες βοήθειες διδάσκει ακριβώς δύο πράγματα που εδώ φαίνεται να έλειψαν: πρώτον, να αναγνωρίσει κανείς άμεσα τα σημάδια πνιγμού· δεύτερον, τη σωστή σειρά ενεργειών σε επείγουσα κατάσταση — άμεση προσπάθεια αντιμετώπισης ή/και άμεση κλήση στο 166, όχι τηλεφώνημα σε τρίτο πρόσωπο πρώτα. Χωρίς αυτή τη γνώση, δεν προκαλεί έκπληξη που δεν υπήρξε σωστή αντίδραση και στα δύο σημεία — δεν είναι προσωπικό ελάττωμα, είναι απουσία γνώσης που το ίδιο το σύστημα δεν φρόντισε να εξασφαλίσει.
«Όποιος θέλει» — προαιρετικό, όχι υποχρεωτικό
Η φράση του γραμματέα είναι κομβική: το σεμινάριο πρώτων βοηθειών ήταν διαθέσιμο σε όποιον προσωπικό βοηθό ήθελε να το παρακολουθήσει — όχι υποχρεωτικό για όλους. Δύο χρόνια αργότερα, με τη μετάβαση σε μόνιμο πρόγραμμα εθνικής εμβέλειας (Ν. 5322/2026, ΚΥΑ 18867/2026), η βασική αρχιτεκτονική παραμένει η ίδια: η υποχρεωτική εκπαίδευση του Άρθρου 31 της ΚΥΑ 18867/2026 είναι ασύγχρονη, online, με θεματικές ενότητες γενικού περιεχομένου και ένα τεστ πολλαπλής επιλογής χωρίς όριο προσπαθειών. Πουθενά δεν προβλέπεται υποχρεωτική, δια ζώσης, πιστοποιημένη εκπαίδευση σε πρώτες βοήθειες.
Η ασυνέπεια: το ίδιο Υπουργείο, δύο διαφορετικά μέτρα
Το ίδιο Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας διαχειρίζεται και το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», για τη φύλαξη βρεφών και μικρών παιδιών. Εκεί, οι προϋποθέσεις εισδοχής για τους επιμελητές περιλαμβάνουν ρητά, ως προαπαιτούμενο — όχι προαιρετική επιλογή:
Πιστοποιημένες γνώσεις παροχής πρώτων βοηθειών σε βρέφη και παιδιά, μέσω Ερυθρού Σταυρού ή αντίστοιχου πιστοποιημένου φορέα.
Απολυτήριο υποχρεωτικής εκπαίδευσης και ολοκλήρωση online σεμιναρίου.
Ποινικό μητρώο και πιστοποιητικά υγείας.
Η ίδια η αρμόδια Υφυπουργός εξήγησε δημοσίως τον λόγο: «Θέλουμε να έχει πιστοποιητικό πρώτων βοηθειών... ώστε αν κάτι συμβεί εκείνη [τη στιγμή]». Το ίδιο Υπουργείο, δηλαδή, αναγνωρίζει ρητά ότι η πιστοποιημένη εκπαίδευση πρώτων βοηθειών είναι απαραίτητη προϋπόθεση όταν κάποιος αναλαμβάνει την ευθύνη ενός ευάλωτου ανθρώπου.
Η αντίφαση είναι απόλυτη: για τη φύλαξη ενός υγιούς βρέφους λίγες ώρες την εβδομάδα, η πιστοποιημένη εκπαίδευση πρώτων βοηθειών είναι υποχρεωτική. Για την καθημερινή φροντίδα ανθρώπων με βαριά, μερικές φορές απόλυτη και διαρκή αναπηρία — όπου, όπως δείχνει το ίδιο το περιστατικό του 2024, μια στιγμή δυσκολίας στην κατάποση μπορεί να είναι ζήτημα ζωής και θανάτου — η ίδια εκπαίδευση παραμένει προαιρετική, στην κρίση του κάθε βοηθού.
Το παράλληλο πρόβλημα: η βεβαίωση ψυχιάτρου χωρίς κανένα θεσμοθετημένο τεστ
Η ΚΥΑ 18867/2026 (Άρθρο 29§3στ) απαιτεί από κάθε υποψήφιο βοηθό «βεβαίωση ψυχιάτρου περί καταλληλότητας για τα συγκεκριμένα καθήκοντα» — αλλά πουθενά στο κείμενο δεν ορίζεται ποια τεστ, ποια κριτήρια, ή ποια διαδικασία αξιολόγησης πρέπει να ακολουθήσει ο κάθε ψυχίατρος. Δεν υπάρχει τυποποιημένο πρωτόκολλο εξέτασης, ούτε ελάχιστο περιεχόμενο που πρέπει να καλύπτει η βεβαίωση. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η «καταλληλότητα» μπορεί να κριθεί με εντελώς διαφορετικό τρόπο από ψυχίατρο σε ψυχίατρο, χωρίς κανένα κοινό, ελεγχόμενο πρότυπο — ακριβώς όπως και η εκπαίδευση πρώτων βοηθειών, ένα ακόμη σημείο όπου το κράτος θέτει μια τυπική απαίτηση χωρίς να καθορίζει ουσιαστικά τι σημαίνει αυτή στην πράξη.
Η παράλληλη απαγόρευση που επιδεινώνει το πρόβλημα
Ο νόμος (Άρθρο 6§2θ του Ν. 5322/2026, Άρθρο 19§4 της ΚΥΑ 18867/2026) απαγορεύει, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, σε συγγενή α'/β' βαθμού να είναι επίσημος, αμειβόμενος προσωπικός βοηθός του δικού του ανθρώπου — ακριβώς του προσώπου που διαθέτει την απόλυτη εμπειρική εξειδίκευση: ακριβή γνώση του ιστορικού, των αντιδράσεων, των κινδύνων, και των πρώτων σημαδιών όταν κάτι πάει στραβά, ιδίως σε στιγμές όπως αυτή που περιγράφηκε παραπάνω. Δεν προτείνουμε την κατάργηση της θέσης του εξωτερικού βοηθού — αυτή παραμένει απαραίτητη. Ζητούμε απλώς να δοθεί η επιλογή ένταξης και του συγγενή, ως πρόσθετη, όχι αποκλειστική, δυνατότητα, σε όσες περιπτώσεις ο ίδιος το επιθυμεί.
Το παρόν κείμενο δεν είναι καταγγελία, ούτε επιχειρεί να μηδενίσει το πρόγραμμα ή τους ανθρώπους που το υπηρετούν. Είναι έκφραση γνήσιας απορίας: πώς οι φορείς και οι οργανώσεις που εισηγήθηκαν και διαμόρφωσαν αυτό το πρόγραμμα — το αναπηρικό κίνημα, τεχνικοί σύμβουλοι, πιθανόν και θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που συγχρηματοδοτούν τη δράση — αποδέχτηκαν να μπαίνουν στο Μητρώο άνθρωποι χωρίς καμία προηγούμενη εμπειρία, χωρίς εξειδίκευση, ανεξαρτήτως ηλικίας ή υποβάθρου, σε ένα πρόγραμμα υψηλής ευθύνης του κράτους απέναντι σε πολίτες με βαριά αναπηρία — χωρίς ούτε μία θεσμική προσπάθεια πραγματικής θωράκισης των ωφελουμένων.
Δεν είναι ποτέ αργά, και δεν είναι καμία ντροπή, να αναγνωριστεί ένα τέτοιο σφάλμα σχεδιασμού και να διορθωθεί άμεσα. Το ίδιο Υπουργείο έχει ήδη αποδείξει, με το δικό του πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς», ότι γνωρίζει πώς να θέσει την πιστοποιημένη εκπαίδευση πρώτων βοηθειών ως αυτονόητο προαπαιτούμενο. Το μόνο που χρειάζεται είναι η ίδια αυτή λογική να εφαρμοστεί εκεί όπου η ανάγκη είναι, αν μη τι άλλο, μεγαλύτερη.
Υ.Γ. Νομικά, οι πρώτες βοήθειες δεν θεωρούνται «ιατρική πράξη» με την τεχνική έννοια (δεν απαιτούν άδεια άσκησης ιατρικού/νοσηλευτικού επαγγέλματος) — μπορεί να τις κάνει οποιοσδήποτε πολίτης, εκπαιδευμένος ή μη, σε επείγουσα κατάσταση.
Μπορεί να είναι εικόνα κείμενο που λέει "? 2 X 水！ X * X MIT + لی x + प।"
